Tevbe 100 ayetinin Terzibaba'ya göre amelî yansıması nedir?

Tevbe Sûresi'nin 100. âyeti, "Ve o kimseler ki, ihsâna tâbi' oldular; Allah onlardan râzı oldu ve onlar da Allah'dan râzı oldular ve Allah onlar için ebedi oldukları halde, altından nehirler akan cennetler hazırladı; işte bu, büyük bir kurtuluştur" buyurarak¹, Terzibaba'nın tasavvufî yaklaşımında önemli bir amelî karşılık bulur. Bu âyet, sâlikin seyr ü sülûk yolunda Hakîkat-i Muhammediye'den yansıyan ışığı almasıyla başlar⁴. Bu ışık, sâlikin geçmişte gafletle geçirdiği ömrüne dönüp baktığında duyduğu derin hasreti tetikler. Bu hasret, tevbenin ve inâbenin başlangıcıdır³. Tevbe, şeriata göre günahı çirkinliği sebebiyle terk etmek, yapılan fiilden pişman olmak, bir daha dönmemeye kesin niyet etmek ve mümkün olan yerlerde o fiilin sonuçlarını düzeltmektir⁵. İrfanî açıdan ise tevbe, Hakikat-i Muhammediye'nin kendi varlığının aslı olduğunu idrak etmek ve bu idrakle amel etmektir⁶.

Terzibaba çizgisinde halîfelik, sâlikin nefsinin hilâfetini Hak'a teslim etmesi ve Hak'tan başka kimse olmadığını ayân etmesidir (Halîfe, K1-1). Bu, üç merhalede yaşanır: önce nefsin hilâfet iddiâsından soyutlanması (tezkiye), sonra Hak'ın hilâfet emânetini izhâra mahal olması (tecellî), nihâyetinde "halîfe" ile "müstahlif" arasında perdesizlik (Halîfe, K1-1). Tevbe 100. âyetindeki "ihsâna tâbi' olma" hali, bu perdesizliğe ulaşma çabasının bir parçasıdır. Sâlik, bu dünyada iken tevbe ve amele yönelmelidir, zira dünya "dâru'l-amel" (amel yurdu) iken ahiret "dâru'l-cezâ" (karşılık yurdu)dur ve ahirette duyulan hasret faydasız bir pişmanlıktan ibaret kalır³. Bu amelî yansıma, sâlikin Hak'ın bütün isimlerini taşıyacak câmî bir mahal olma (Emânet Âyeti, K1-405) ve bu emâneti hakkıyla yerine getirme çabasını ifade eder.