Tuhfetu'l-Uşşâkî Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, onun sülûkunu derinleştiren ve Hakikat'e vuslatını sağlayan temel prensiplerden oluşur. Bu dersler, sâlikin niyet, fiil, hâl ve mârifet eksenlerinde sürekli bir gelişim içinde olmasını gerektirir.

1. Mürşide Teslimiyet ve Hizmet Edebi: Sâlik, mürşidini ruhani valide makamında görmeli, onun rızasını Allah'ın rızası bilmelidir. Mürşidin her emrine itaat etmeli, izinsiz hiçbir iş yapmamalıdır. Mürşidin hizmetini farzlardan başka her şeye üstün tutmalı, onun sözünü anne ve babasının sözünden dahi üstün görmelidir. Zira mürşid, "vücud-u bâki"nin sebebidir. Bu teslimiyet, sâlikin iradesini mürşidin iradesinde ifna etmesiyle kemale erer. Mürşidin elindeki mürid, gassal elindeki meyyit gibi olmalıdır.

2. Zikir ve Evrad-ı Ezkara Devamlılık: Sâlik, mürşidinden telkin olunan evrad ve ezkarı kesintisiz bir şekilde devam ettirmelidir. Zikirden hiçbir vakit, hiçbir halde ayrılmamalıdır. Cehri zikir, gafilleri uyandırma ve şeytanı uzaklaştırma meziyetine sahip olduğundan daha faziletli görülürken, hafi zikir de kalbi derinleştirmede önemli bir yer tutar. Zikrin tesirini artırmak için temiz yerde oturmak, kıbleye yönelmek, karanlıkta bulunmak, kamil bir taharetle zikretmek, gözleri yummak ve kalbini mürşidi vasıtasıyla Hak'ka raptetmek gibi adablar gözetilir.

3. Nefs Muhasebesi ve Edebler: Sâlikin dört edep ile edeplenmesi gerekir: Şeriat edebi, hizmet edebi, Hak edebi ve Hakikat edebi. Çok gülmekten sakınmalı, zira gülmek gaflettendir ve kalpteki feyzi mahveder. Korku ve ümit arasında bir denge gözetmeli, Allah'ın mekrinden emin olmamalı, rahmetinden de ümitsizliğe düşmemelidir. Kendinde bir şey görmemeli, cümle halka "vasıl-ı ilallah" nazarıyla bakmalıdır. Kimseyi hakir görmemeli, her ferde Hakk'a olan nispeti itibarıyla vahidiyet kaynağı vechinden feyz alan bir nazarla bakmalıdır.

4. Dünyadan Uzlet ve Tevekkül: Sâlik, insanlardan mümkün olduğu kadar uzak durmaya çalışmalı, ne kendisi ne de başkası için hiçbir şey istememeli, her şeyini Hak'tan istemelidir. Dünya ve ahiretten, keşf ve kerametten hiçbir şey istemeyip, ancak mürşidinin murad ettiğini talep etmelidir. Cenab-ı Hak'ka her hususta tevekkül halinde olmalı, "Beni bırakıp başkasını vekil tutmayın" ayet-i celilesine uygun bir hal üzere olmalıdır. Evli ise, sülûkunu tamamlayıncaya kadar bekar gibi olmaya gayret etmeli, ancak eşine karşı sorumluluklarını eksiksiz yerine getirmelidir.

5. Yemek Adabı ve İrfan Sofraları: Sâlik için yemeğin en faziletlisi, "livechillah" (Allah'ın vechine) nail olmak için yediği yemektir. Bu yemekler "vahdet yemekleri yenen yerlerde irfan sofraları" olarak nitelendirilir. Yemeğe tuz ile başlayıp tuz ile bitirmeli, yemek esnasında su içmekten, soğan ve sarımsak gibi ağır koku veren yiyeceklerden melekeleri rahatsız etmemek için sakınmalıdır. Yemek sonrası dualar ve salavatlar ile şükretmelidir.

6. Sülûkun Üç Şartı: Az yemek, az uyumak, az konuşmak ve insanlardan uzlet edip çekinmek, sülûkun temel şartlarındandır. Bu şartlar, sâlikin nefsini terbiye etmesine ve kalbini Hak'ka daha fazla yöneltmesine yardımcı olur.

Bu dersler, sâlikin günlük yaşamını bir ibadet ve tefekkür alanına dönüştürerek, onu manevi makamlarda yükseltir ve Hakikat'e ulaştırır.