Yakaza nedir?

Yakaza, tasavvufî sülûkun temelini oluşturan bir hâldir ve "uyanıklık" mânâsına gelir⁴. Bu, sadece bedensel bir uyanıklık değil, kalbin ve ruhun gafletten kurtulup Hakk'a yönelmesidir¹. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde belirtildiği üzere, cismanî ve nefsanî tefekkürden kendini uyutarak ruhun uyanıklığa getirilmesi esastır; zira cisim uyanıkken ruhun uykuda olduğu, cisim uyuduğunda ise ruhun uyanık olduğu ifade edilir².

Tasavvufî sülûk haritasında yakaza, tevbe, inâbe ve müridiyet gibi makamların ilkidir¹. Bu, sâlikin manevî yolculuğunun başlangıç noktasıdır ve diğer tüm makamlar, ancak uyanmış bir kalbin işi olarak kabul edilir¹. Yakaza hâli, bazen ani bir uyaranla ortaya çıkabilir¹. Bu hâl, aynı zamanda "uyku ile uyanıklık arası gibi bir hâl" olarak da tanımlanır³. Bu durumda, velilere, irfan sahiplerine ve tevhid ehillerine zuhuratta veya yakazada değişik şekillerde ilahî tecelliler gözükebilir³. Yakaza, kişinin his âleminde gördüğü suretlerin manasına nazar edip, rüyadaki suretler gibi tabir etme yeteneğiyle de ilişkilendirilir⁵.