Yûsuf Sûresi Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, Yûsuf Sûresi'nin ve genel olarak Kur'ân'ın mertebeler arası okunmasıyla ortaya çıkar. Bu dersler, kişinin kendi nefsini bilmesi, Hakk'ı müşahede etmesi ve ilâhî hakikatleri hayatına tatbik etmesi üzerine kuruludur.

1. Nefsi Bilme ve Hakk'ı Müşahede: Kitap, "kim nefsini tanırsa Rabb'ini tanır" hadîsinin tasavvufî karşılığını sunar. Yûsuf kıssası, nefsin hallerini ve bu haller karşısında sâlikin nasıl bir duruş sergilemesi gerektiğini öğretir. Zeliha'nın Yûsuf'a olan daveti ve Yûsuf'un nefsini koruması, nefsi emmârenin oyunlarına karşı uyanık olmayı ve gönlün Hakk'ın zuhur yeri olduğunu idrak etmeyi vurgular. Sâlik, kendi nefsindeki ilâhî sıfatların zuhurunu fark ettiğinde, "Enel Hakk" diyebilecek bir mertebeye ulaşır. Ancak bu, mutlak Ferdiyyet mertebesinde Hakk olmak değil, kendi vücud mülkünde Hakk yönüyle "Enel Hakk" olmaktır. Bu, zât-ı mutlağın o bedende Hakk esmâsının zuhurudur. Bu idrak, sâlikin kendi süflî halinden kurtulup hakikatine ermesini sağlar.

2. Kur'ân'ı Mertebeler Arası Okuma: Sâlik, Kur'ân'ı sadece zâhirî mânâsıyla değil, bâtınî mânâsıyla da okumayı öğrenir. Bu, Kur'ân'ın ef'âl, esmâ, sıfat ve zât mertebelerinden değerlendirilmesi demektir. Kitab-ül Mübîn'in esmâ, İmâm-ül Mübîn'in ef'âl mertebesi olduğu belirtilir. Gerçek Kur'ân okumak, bu mertebeleri bilip değerlendirmekle mümkündür. Aksi takdirde, Kelâm-ı İlâhî'den gereği gibi fayda sağlanamaz. Sâlik, her âyet ve hadîsten Cenâb-ı Hakk'ın muradını anlamaya çalışır; kendi anladığı mânâlarla yetinmez. Bu, Kur'ân'ın zât mertebesinden taptaze nâzil olduğunu idrak etmeyi ve onunla münasebet kurmayı gerektirir.

3. Yûsufiyyet Mertebesi ve Seyr-ü Sülûk: Yûsufiyyet mertebesi, sâlikin irfânî yolculuğunun önemli bir durağıdır. Bu mertebe, Hazret-i Ahadiyyet'in yeryüzünde, Hazret-i Şehadet'te "Hazret-i Yûsuf" ismiyle zuhurudur. Sâlik, bu mertebede "İsr"iyyet yolculuğuna çıkar; bedensel bağlardan kurtulup ruhânî bir seyre dalar. Bu seyr, Hz. İsa'nın göğe erişen yolculuğundan farklı olarak, Hz. Muhammed'in (s.a.v.) Mi'rac'ı gibi kemâle erer. Yûsuf kıssası, sâlike bu yolda karşılaşacağı halleri ve bu haller karşısında nasıl bir duruş sergilemesi gerektiğini bir "kıssadan hisse" olarak sunar. Yakup (a.s.)'ın sabrı, Yûsuf'un kardeşlerinin nefsânî halleri ve sonrasında gelen ilâhî takdir, sâlike teslimiyet ve hikmet dersleri verir. Bu yolculukta sâlik, kendi aklını Hakikat-i Muhammediyye'ye uyum sağlamaya çalışan bir kaptan olarak kullanır ve ilâhî mertebelerde ufuk genişliğini, gönül muhabbetini ve akıl kabiliyetlerini geliştirir.