Zümer Sûresi Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük yaşamında irfânî dersler, Hakk'ın isim ve sıfatlarının tecellîlerini her an gözlemleyerek mânevî bir uyanıklık hâli geliştirmesini hedefler. Bu dersler, sâlikin makâmlar ve hâller arasındaki farkı idrâk etmesini, hâlleri mevhibe-i ilâhiyye olarak kabul edip makâmları kendi gayretiyle kazanmasını gerektirir.

Rızık ve Tevekkül Makâmı: Sâlik, rızkın sadece maddî olmadığını, kalbe gelen ilhâm, feyz ve müşâhedelerin de mânevî rızıklar olduğunu bilir. Hakk'ın dilediği kulun kalbine mârifet rızkını bolca verdiğini (bast) ve dilediğinden de kıstığını (kabz) idrâk eder. Bu idrâk, sâlikin darlıkta yeise düşmemesini, bollukta ise gurura kapılmamasını sağlar. Her hâlde Hakk'ın tasarrufunu müşâhede eder. Bu, sebepleri terk etmek değil, sebeplere tevessül ederken kalbi Müsebbibü'l-Esbâb'a bağlamak ve O'na tevekkül etmektir. Bu, sâlikin tevekkül makâmında istikrâr kazanması anlamına gelir.

Tövbe ve Rahmet Makâmı: Sâlik, günahkâr olmasına rağmen Hakk'ın rahmetinden ümit kesmemesi gerektiğini öğrenir. "Ey kendilerinin aleyhine aşırı giden kullarım! Allah'ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin" hitabı, Hakk'ın günahkârlara dahi "kullarım" diye seslenmesinin ardındaki rahmet ve affediciliğin genişliğini gösterir. Bu, sâlikin tövbe makâmında samimiyetle durmasını ve şirk dâhil bütün günahların tövbe ile bağışlanabileceğine inanmasını sağlar. Şirk-i hafîden (gizli şirk) kurtulmak için hakîkî bir seyr ü sülûk gerekir; zira benlik vehminden kurtulmadıkça Hakk'a vâsıl olunamaz.

Kulluk ve Şükür Makâmı: Sâlik, yalnızca Hakk'a kulluk etmeyi ve şükredenlerden olmayı hedefler. "Hayır! Yalnızca Allah'a kulluk et ve şükredenlerden ol" emri, yanlış anlayışları reddedip tevhîde yönelmeyi ifade eder. Hakîkî kulluk (abdiyyet), kulun kendi varlığında Hakk'tan gayrı bir şey görmemesi, tam bir yokluk ve teslîmiyetle O'nun huzurunda durmasıdır. Şükür ise, nîmeti gizlemeyip açığa vurmak, kaynağını itiraf etmek ve Hakk'tan olduğunu bilerek kalp ile, dil ile ve azalar ile nîmeti yerli yerinde kullanmaktır. Bu, sâlikin şükür makâmını bir hâl ve ahlâk olarak edinmesini sağlar.

Kitâb ve İnsân-ı Kâmil İdrâki: Sâlik, Kur'ân'ın insânlar için Hakk olarak indirildiğini ve her mertebedeki muhataba kendi seviyesinde hitap ettiğini bilir. Kitâb'ın dört mertebesini (zâhirini, bâtınını, haddini ve matlaını) idrâk edebilecek yegâne varlığın insân olduğunu anlar. Bu idrâk, sâlikin kendi özündeki ve âlemdeki Hakk'ı tanımasına, benlik vehminden kurtularak hakîkate ermesine ve nihayetinde kendi beşerî kimliğinden soyunarak Hakk'ta fânî olmuş ve ilâhî varlığıyla yeniden bir kimlik kazanmış, Kur'ân-ı Nâtık olan İnsân-ı Kâmil mertebesine ulaşmaya çalışmasına vesile olur. Bu, sâlikin mârifet makâmındaki ilerleyişinin bir göstergesidir.