Yûnus Sûresi 36. âyetin meâli (Türkçe anlamı) nedir?

Yûnus 36Cüz 11 · Sayfa 213

Yûnus Sûresi 36. Âyet

يونس

Vemâ yettebi'u ekśeruhum illâ zannâ(en)(c) inne-zzanne lâ yuġnî mine-lhakki şey-â(en)(c) inna(A)llâhe ‘alîmun bimâ yef'alûn(e)

Onların çoğu ancak zannın ardından gider. Oysa zan, hak namına hiçbir şeyin yerini tutmaz. Şüphesiz Allah, onların yapmakta olduklarını hakkıyla bilendir.

Yûnus Suresi 36. ayet, insanların çoğunluğunun zanlara tabi olduğunu ve bu zanların hakikat karşısında hiçbir değer taşımadığını vurgular. Ayet, zan ile hakikat arasındaki keskin ayrımı ortaya koyarak, Allah'ın her şeyi hakkıyla bildiğini belirtir.

1يَتَّبِعُt-b-a

Kök:ت ب ع—Bir şeyi takip etmek, peşinden gitmek, ona uymak anlamındadır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İsfehânî, 'tebea' (تبع) fiilinin bir şeyin izini takip etmek, peşinden gitmek anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'yettebiu' (يتَّبِعُ) kelimesi, insanların zanların peşinden gitmesini, onlara körü körüne uymasını ifade eder, bu da hakikatten uzaklaşmaya yol açar.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'ittibâ'' (إتباع) kelimesinin, bir şeyin arkasından gitmek ve onun yolunu izlemek olduğunu açıklar. Ayetteki kullanımı, insanların zanları rehber edinerek, hakikatten sapmalarını ve zanların kendilerini yönlendirmesine izin vermelerini vurgular.

2ظَنًّاz-n-n

Kök:ظ ن ن—Kesin bilgiye dayanmayan tahmin, şüphe, vehim veya ihtimal anlamındadır.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'zann' (ظنّ) kelimesinin Kur'an'da hem kesin bilgiye yakın bir ihtimal hem de şüphe ve vehim anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'zann' ise, hakikatin karşısında hiçbir değeri olmayan, kesinlikten uzak, yanıltıcı tahminleri ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İsfehânî, 'zann'ın (ظنّ) bazen yakin (kesin bilgi) bazen de şek (şüphe) anlamına geldiğini ifade eder. Bu ayetteki bağlamda, 'zann'ın hakikat karşısında bir şey ifade etmemesi, onun kesinlikten uzak, yanıltıcı ve temelsiz bir inanç olduğunu gösterir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'zann' kavramının Kur'an'da genellikle olumsuz bir çağrışımla, kesin bilgiye dayanmayan, yanıltıcı ve hakikatten uzak spekülasyonları ifade ettiğini belirtir. Bu ayette de 'zann'ın hakikatin yerini tutamayacağı vurgulanarak, onun değersizliği ortaya konur.

3يُغْنِىğ-n-y

Kök:غ ن ى—Bir şeyi yeterli kılmak, fayda sağlamak, bir ihtiyacı karşılamak anlamındadır.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'yuğnî' (يُغْنِى) fiilinin 'fayda sağlamak, yeterli olmak' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'lâ yuğnî mine'l-hakki şey'en' ifadesi, zannın hakikat karşısında hiçbir fayda sağlamayacağını, hiçbir ihtiyacı karşılamayacağını ve hiçbir değer taşımayacağını mecazi olarak ifade eder.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'iğnâ'' (إغناء) kelimesinin bir şeyi yeterli kılmak, bir eksikliği gidermek anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki olumsuz kullanım, zannın hakikatin yerini tutamayacağını, hakikat karşısında hiçbir eksikliği gideremeyeceğini ve hiçbir işe yaramayacağını vurgular.

4ٱلْحَقِّh-k-k

Kök:ح ق ق—Gerçek, doğru, sabit ve kesin olan şey anlamındadır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İsfehânî, 'hakk' (حقّ) kelimesinin, bir şeyin sabit ve doğru olması, şüphe götürmemesi anlamına geldiğini belirtir. Bu ayette 'hakikat' (الحقّ), zannın karşıtı olarak, kesin bilgiye dayanan, değişmez ve mutlak doğruyu ifade eder.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'hakk'ın (حقّ) varlığı sabit olan, doğru ve gerçek olan her şey için kullanıldığını açıklar. Ayetteki 'hakikat' (الحقّ), zannın aksine, sağlam temellere dayanan, şüpheye yer bırakmayan ve mutlak doğruyu temsil eden ilahi bilgiyi ve gerçeği ifade eder.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'hakk' kavramının Kur'an'da Allah'ın kendisiyle özdeşleşen, mutlak ve değişmez gerçeği ifade ettiğini belirtir. Bu ayette 'hakikat', zannın geçersizliğini ortaya koyan, ilahi vahiy ve kesin bilgiye dayalı doğruyu temsil eder.

5عَلِيمٌۢa-l-m

Kök:ع ل م—Her şeyi hakkıyla bilen, ilmi sonsuz olan anlamındadır.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'alîm' (عليم) kelimesinin, her şeyi bilen, ilmi kuşatıcı olan Allah'ın sıfatlarından olduğunu belirtir. Ayetteki 'Allah Alîm'dir' ifadesi, insanların zanlara uymasına karşılık, Allah'ın onların yaptıklarını ve zanlarının iç yüzünü tam olarak bildiğini vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İsfehânî, 'ilm' (علم) kökünden türeyen 'alîm' (عليم) sıfatının, Allah'ın her şeyi en ince ayrıntısına kadar bildiğini ifade ettiğini açıklar. Bu ayetteki kullanımı, Allah'ın insanların zanlarını, eylemlerini ve niyetlerini tam olarak bildiğini, dolayısıyla hakikatin O'nun katında olduğunu gösterir.

6يَفْعَلُونَf-a-l

Kök:ف ع ل—Yapmak, eylemek, gerçekleştirmek anlamındadır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İsfehânî, 'fa'ale' (فعل) fiilinin, bir işi yapmak, bir eylemi gerçekleştirmek anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'yef'alûne' (يَفْعَلُونَ) kelimesi, insanların zanlara uyarak gerçekleştirdikleri tüm eylemleri kapsar ve Allah'ın bu eylemlerin hepsini bildiğini vurgular.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'fiil' (فعل) kavramının Kur'an'da genellikle insanın iradi olarak gerçekleştirdiği her türlü eylemi ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki 'yef'alûne' kelimesi, insanların zanlarına dayanarak yaptıkları tüm davranışları ve tercihleri kapsar ve Allah'ın bu eylemlerin tümüne vakıf olduğunu ifade eder.

Yûnus Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç

“Vemâ yettebi’u ekseruhum illâ zannâ(en) inne-zzanne lâ yugnî mine-lhakki şey-â(en) inna(A)llâhe alîmun bimâ yef’alûn(e)” Onların çoğu ancak zannın ardından gider. Oysa zan, hak namına hiçbir şeyin yerini tutmaz. Şüphesiz Allah, onların yapmakta olduklarını hakkıyla bilendir. (10/36)

Su-i zan olsun, Hüsn-i zan olsun “yakînin zıddı, kuşku, kesinleşmemiş kanaat” dır. Hak, hakikat açısından hiçbir şet kazandırmaz. Hayali ve vehimi bilgi üzerine kurgulanabilir.

Mesnevi-i Şerif’te Zan hakkında;

2159. Yüz binlerce ehl-i taklîd ve nişânı, bir yarım vehim şekke düşürür.

“Ehl-i taklîd’’den murâd akıllarına i’timâd eden ulemâ-yı zâhire ve “nişân"dan murâd delîl-i aklîdir. Ya’nî yüzbinlerce ilm-i zâhir ve delîl-i aklî erbâbını, cüz’î bir vehim kuvveti, mu’cizât ve kerâmât emrinde şekke düşürür ve bu şekki sebebiyle te'vîl yoluna sapar. Fakat Nebiyy-i zîşâna taklîd edenler kendi vehimlerinin te’sîrinden âzâdedir.

2160. Zîrâ onların taklîd ve istidlali ve bütün kanatları zan ile kâim-dir.

Ya’nî ulûm-i zâhire erbâbının taklîdleri ve istidlâlleri ve bütün akıllarının kanatları zan ile kâimdir; zîrâ nazarlarında hakikat münkeşif değildir. Nitekim âyet-i kerîmede (Yûnus, 10/36) ya’nî “Onların çoğu ancak zanna tâbi’dir; muhakkak zan Hak cihetinden bir şeyi müfîd olmaz” buyrulur.

Eserin tamamını oku

Bu âyet şu eserlerde de geçiyor(5)

Sâffât Sûresi Enbiyâ Sûresi TB. Fusûs Mukaddimesi TB. Fusûs Mukaddimesi (Cilt 180)Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2