el-Gafûr

el-Gafûr — Kusurları Örten, Günahları Çokça Bağışlayan

Mânâ. el-Gafûr, Allah'ın esmâ-i hüsnâsından olup "kullarının günahlarını ve kusurlarını örten, onları çokça bağışlayan" demektir. Kelimenin kökündeki "örtme" anlamı, bu ismin temelini oluşturur. Râgıb el-İsfahânî, Allah'a nispet edilen mağfiretin, O'nun kulunu azaptan koruması olduğunu belirtir; bu, bağışlamanın nihai sonucunu ifade eden bir anlamdır. Dolayısıyla el-Gafûr, sadece günahı görmezden gelen değil, aynı zamanda günahın kötü sonucundan ve utancından kulunu koruyan, onu rahmetiyle örten bir isimdir.

Etimoloji. İsim, Arapça غ-ف-ر (ġ-f-r) kökünden gelen ve sözlükte "örtmek, gizlemek, bir şeyi kirlenmekten korumak için üstünü kaplamak" anlamlarına gelen gafr (gufrân, mağfiret) mastarına dayanır. Aynı kökten türeyen istiğfâr ise kulun, kusurunun bağışlanmasını Allah’tan hem söz hem de fiil ile talep etmesidir. Bu yönüyle istiğfâr, Allah'a yöneliş ve dönüş anlamındaki tövbe ile yakın bir ilişki içindedir.

Gaffâr ve Gafûr Nüansı. Kur'an'da aynı kökten gelen ve mübalağa (çokluk ve abartı) bildiren iki isim daha vardır: Gaffâr ve Gāfir. Gazzâlî'nin geliştirdiği ayrıma göre, bu isimler arasında ince bir fark bulunur. el-Gaffâr, defalarca işlense bile aynı tür günahları tekrar tekrar bağışlamayı ifade ederken; el-Gafûr, günahın türü ne olursa olsun her çeşidini kapsayacak şekilde bağışlamayı anlatır. Yani Gaffâr'da bağışlamanın sürekliliği, Gafûr'da ise bağışlamanın kapsamının genişliği öne çıkar.

Kur'an-ı Kerîm'de el-Gafûr. Gafr kökü ve türevleri Kur'an'da 234 defa geçer. el-Gafûr ismi ise Allah'a nispet edilerek doksan bir (91) ayette zikredilir. Bu ayetlerin çoğunda başka isimlerle birlikte kullanılır. Özellikle yetmiş bir ayette "çok merhamet eden" anlamındaki er-Rahîm ismiyle "Gafûrun Rahîm" şeklinde gelmesi, ilahî bağışlamanın kaynağının derin bir şefkat ve merhamet olduğunu gösterir. el-Gafûr ismi ayrıca "aceleyle cezalandırmayan" anlamındaki el-Halîm, "az iyiliğe çok karşılık veren" anlamındaki eş-Şekûr, "günahları tamamen silen" anlamındaki el-Afüv, "çok seven" anlamındaki el-Vedûd ve "mutlak güç sahibi" anlamındaki el-Azîz isimleriyle birlikte de kullanılmıştır. Aynı kökten gelen el-Gaffâr ismi beş, el-Gāfir ismi ise iki ayette geçer.

Anlamca yakın isimler. Afüv, Gaffâr, Halîm, Rahîm, Raûf, Sabûr, Settâr, Şekûr, Tevvâb, Vâsi'.

İtikadî çerçeve ve kula yansıması. İnsanın günahsız bir fıtratla doğduğu ve sadece kendi eylemlerinden sorumlu olduğu düşünüldüğünde, Kur'an'ın mağfiret kavramına bu kadar sık vurgu yapması, insanın kemal yolculuğundaki kaçınılmaz hata ve eksikliklerine işaret eder. Bağışlanma, sadece büyük suçlar için değil, aynı zamanda manevî yetkinlikte geri kalma durumları için de bir kapıdır. Bu ismi idrak eden mü'minin hayata yansıması, başkalarının kusurlarını örtmektir. Gazzâlî'ye göre kulun bu isimden alacağı nasip, ifşa edilmesini istemediği kusurların benzerlerini başkalarında gördüğünde onları yaymayıp gizlemesidir. Nitekim bir hadiste, "Kim bir müslümanın aybını örterse, Allah da kıyamet gününde onun ayıplarını örter" buyrulmuştur. Allah'ın Gaffâr isminin tecellisi, bedenin çirkin görülen kısımlarını içeride gizlemesi, insanın kötü duygu ve düşüncelerini kalbinde saklaması ve günahları bağışlayarak kişiyi mahcup olmaktan koruması gibi çok katmanlı bir "örtme" fiiliyle kendini gösterir. Kötülüğe kötülükle karşılık veren ve insanların gizli kusurlarını araştıran kimse, bu ismin tecellilerinden mahrum kalır.

Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi — "Gafûr" maddesi · Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât.