Nefs

Tanım

Nefs (النفس), tasavvuf düşüncesinin merkez kavramlarından biridir — insanın benliği, kendisi, "ego"su. Sözlük anlamı "nefes, can, kendisi"dir. Sufî ıstılâhında ise insanın terbiye edilmesi gereken iç boyutudur. Sülûkün özü, nefsin yedi mertebede tezkiye edilmesidir: emmâreden başlayıp safiyyeye kadar.

Kur'ân'da Nefs

Kur'ân-ı Kerîm nefs kavramını üç farklı bağlamda kullanır:

Nefsin Yedi Mertebesi

Klasik tasavvuf (özellikle Necmeddîn Kübrâ ve Necdet Ardıç gibi mutasavvıflar) nefsin sülûk içinde yedi mertebede tezkiye edileceğini söyler:

Nefsin Üç Yüzü: Şeyh, Kadı, Düşman

Klasik bir tasvire göre nefs üç şekilde davranabilir:

• Şeyh gibi — terbiye olduğunda; rehber işlevi görür.
• Kadı gibi — denge bulduğunda; doğru-yanlış ayırır.
• Düşman gibi — başıboş bırakıldığında; sahibini helâk eder.