İçeriğe atla

İnsan

İnsan, Cenâb-ı Hakk'ın kendi sûreti üzere halk ettiği, bütün ilâhî isimleri kendinde toplayan, varlık âleminin özü ve en kâmil meyvesidir.

Aziz dost, yol eri, hakikat arayıcısı... "İnsan" kelimesini ağzımıza aldığımızda, aslında neyi söylediğimizi bir an durup tefekkür ettik mi? Bizler bu kelimeyi, et ve kemikten müteşekkil, konuşan, düşünen bir canlıyı tarif etmek için kullanırız. Lâkin irfan mektebinin kapısından içeri adım atan için "insan", bundan çok daha derin, çok daha şümullü bir mânâ taşır. İnsan, Cenâb-ı Hakk'ın kendi sûreti üzere halk ettiği, bütün ilâhî isimleri kendinde toplayan bir nüsha-i câmi'adır; varlık âleminin özü, çekirdeği ve en kâmil meyvesidir. O, bir yandan toprağın karanlığından başını çıkarır, bir yandan da Nefes-i Rahmânî ile üflenmiş ruhuyla semâlara taliptir. Bu yolculuk, Terzibaba İrfan Mektebi'nin ışığında, İbn Arabî Hazretleri'nin hikmet pınarından ve Mevlânâ'nın aşk denizinden beslenerek, "insan olma" sırrının peşine düşme yolculuğudur. Bu sohbetimiz, o sır perdesini bir nebze aralama gayretidir.

Bu Kavram'in Geçtiği Eserler

TB. Kelime-i Âdemiyye
TB. Kelime-i Âdemiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

1006x

“------------------- Şöyle bilinsin ki vücût hakikati insaniye olan mertebe-i vahidiyet (vahidiyet mertebesinin ismi hakikati insaniyedir .) ahadiyet mertebesinden sonra ilk tecellidir vahidiyet mertebesi. Uluhiyet, insan-ı kamil, İlah, O mertebelerin diğer adıdır.”

------------------- Şöyle bilinsin ki vücût hakikati insaniye olan mertebe-i vahidiyet (vahidiyet mertebesinin ismi hakikati insaniyedir .) ahadiyet mertebesinden sonra ilk tecellidir vahidiyet mertebesi. Uluhiyet, insan-ı kamil, İlah, O mertebelerin diğer adıdır.

TB. Kelime-i Îseviyye
TB. Kelime-i Îseviyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

800x

“Paragraf: Eğer o olmasa idi ve eğer biz olmasa idik, olan olmaz idi. (135) 17.Paragraf: Biz kullarız; Allah Teâlâ bizim Mevlâ'mızdır (136) 18.Paragraf: " İnsan " dediğin vakit biz O'nun "ayn"ıyız (139) Beyt (140) Dörtlük (155) 19.Paragraf: Sen insân-ı kâmil ile muhtecib olma!”

Paragraf: Eğer o olmasa idi ve eğer biz olmasa idik, olan olmaz idi. (135) 17.Paragraf: Biz kullarız; Allah Teâlâ bizim Mevlâ'mızdır (136) 18.Paragraf: " İnsan " dediğin vakit biz O'nun "ayn"ıyız (139) Beyt (140) Dörtlük (155) 19.Paragraf: Sen insân-ı kâmil ile muhtecib olma!

TB. Kelime-i Muhammediyye
TB. Kelime-i Muhammediyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

692x

“Yani alemler Âdem için var edildi. Eğer Âdem olmasa idi Peygamber Efendimize bahsedilen “sen olmasaydın eğer alemleri halk etmezdim” insan olmasaydı bu alemlere zaten ihtiyaç olmayacaktı. Bütün bu alemler insan için halk edildi ve insanın yaşaması için yaşam sahası için birer mekan olarak halk edildi bu alemler.”

Yani alemler Âdem için var edildi. Eğer Âdem olmasa idi Peygamber Efendimize bahsedilen “sen olmasaydın eğer alemleri halk etmezdim” insan olmasaydı bu alemlere zaten ihtiyaç olmayacaktı. Bütün bu alemler insan için halk edildi ve insanın yaşaması için yaşam sahası için birer mekan olarak halk edildi bu alemler.

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9

Ahmet Avni Konuk

668x

“"İmdi kim ki rabbinin likāsını ümîd ederse, amel-i sâlih işlesin ve Rabbinin ibâdetine hiçbir kimseyi ortak etmesin!" (Kehf, 18/110) Ya'ni, insan bu hayât-ı dünyeviyye seferinden intikāl ettiği ve öldüğü vakit, ondan şerîat ve tarîkat munkatı' olur.”

"İmdi kim ki rabbinin likāsını ümîd ederse, amel-i sâlih işlesin ve Rabbinin ibâdetine hiçbir kimseyi ortak etmesin!" (Kehf, 18/110) Ya'ni, insan bu hayât-ı dünyeviyye seferinden intikāl ettiği ve öldüğü vakit, ondan şerîat ve tarîkat munkatı' olur.

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8

Ahmet Avni Konuk

602x

“Tâkat ve iktidâr, 4. Harâret ve sıcaklık, 5. Mihnet ve meşakkat. Bu beş ma'nâdan başka "gurûr" ve " insan taifesi" ve "gussa" ma'nâlarına geldiği de ba'zı lügatlerde gösterilmişdir; burada münasibi, “meşakkat" ma'nâsıdır.”

Tâkat ve iktidâr, 4. Harâret ve sıcaklık, 5. Mihnet ve meşakkat. Bu beş ma'nâdan başka "gurûr" ve " insan taifesi" ve "gussa" ma'nâlarına geldiği de ba'zı lügatlerde gösterilmişdir; burada münasibi, “meşakkat" ma'nâsıdır.

TB. Kelime-i Nûhiyye
TB. Kelime-i Nûhiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

598x

“Halbuki وَعَلَّمَ اَدَمَ الاَسْمَاۤءَ كُلَّهَا 2/31 ayet-i kerimesi mucibince başta iptidada esma-i ilahiyenin tümü ile tahakkuk eden ve ilahi suret ile ve bütün bu isimlerin mazharı olarak tahakkuk eden zahir olan Âdem oldu. Âdem’den kasıt Âdem (a.s.) ama onun şahsında insan oldu. O hakikatı o idrakı yaşayan her bir insan da bu tahakkuk ediyor. Etmemiş ise onun eksikliği onun gafletindendir.”

Halbuki وَعَلَّمَ اَدَمَ الاَسْمَاۤءَ كُلَّهَا 2/31 ayet-i kerimesi mucibince başta iptidada esma-i ilahiyenin tümü ile tahakkuk eden ve ilahi suret ile ve bütün bu isimlerin mazharı olarak tahakkuk eden zahir olan Âdem oldu. Âdem’den kasıt Âdem (a.s.) ama onun şahsında insan oldu. O hakikatı o idrakı yaşayan her bir insan da bu tahakkuk ediyor. Etmemiş ise onun eksikliği onun gafletindendir.

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12

Ahmet Avni Konuk

592x

“"Aşkın derd düşünücü olması," aşkın musallat olduğu kimsenin her ân ateş içinde yanıp tutuşmasından kinâyedir. Ya'nî, o Hak âşığı olan fakîr, insanı ateşi ile yakıp kavuran aşkı kendine yâr ve dost yaptı; ve bu husûsta hiç kimseden yardım istemedi.”

"Aşkın derd düşünücü olması," aşkın musallat olduğu kimsenin her ân ateş içinde yanıp tutuşmasından kinâyedir. Ya'nî, o Hak âşığı olan fakîr, insanı ateşi ile yakıp kavuran aşkı kendine yâr ve dost yaptı; ve bu husûsta hiç kimseden yardım istemedi.

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11

Ahmet Avni Konuk

520x

“"Zalâm", "sehâb" vezninde "karanlık" demektir. "Vehm", havâss-i hamse-i bâtıneden kuvve-i vâhimedir ki, vücûd-i insânîde âfakda olan şeytanın nazîridir. Varı yok, yoku da var gösterir ve müdrikât-ı akliyyeyi şaşırtır. "Şübhe", hakîkati meçhûl olan bir şey hakkındaki düşüncedir ki, insan o şey hakkında "Acabâ öyle midir?”

"Zalâm", "sehâb" vezninde "karanlık" demektir. "Vehm", havâss-i hamse-i bâtıneden kuvve-i vâhimedir ki, vücûd-i insânîde âfakda olan şeytanın nazîridir. Varı yok, yoku da var gösterir ve müdrikât-ı akliyyeyi şaşırtır. "Şübhe", hakîkati meçhûl olan bir şey hakkındaki düşüncedir ki, insan o şey hakkında "Acabâ öyle midir?

TB. İlyâs-Lokmân-Hârûn Fasılları
TB. İlyâs-Lokmân-Hârûn Fasılları

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

508x

“Paragraf: Akl-ı selim ya meclâ-yı tabiîde tecellî-i ilâhî sahibidir; veyahut mü'min-i muslimdir. (95) 12.Paragraf: İmdi insan , her ne kadar "ayn" ile vâhid ise de, o, suver ve eşhas ile kesirdir. (97) 13.Paragraf: Hak Teala, mütecellî olandır; herbir surette O'nun gayri yoktur.”

Paragraf: Akl-ı selim ya meclâ-yı tabiîde tecellî-i ilâhî sahibidir; veyahut mü'min-i muslimdir. (95) 12.Paragraf: İmdi insan , her ne kadar "ayn" ile vâhid ise de, o, suver ve eşhas ile kesirdir. (97) 13.Paragraf: Hak Teala, mütecellî olandır; herbir surette O'nun gayri yoktur.

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7

Ahmed Avni Konuk

486x

“Ya'ni "Ey Hakk'ın ziyası olan sevgili mürīdim Hüsâmeddîn, sen Hakk'ın ziyâsısın; zîrâ bu Mesnevî-i Şerîf senin isti'dâdının ma'nevî olan nûru sebebiyle ayın hissî ve zâhirî olan nûrunu geçti." Zîrâ hissî olan nûru hayvanlar bile hisseder; fakat ma'nevî olan nûru, ancak insanlar idrâk eder. 2. Ey mürteca, senin yüksek olan himmetin, bunu nereye çeker, Huda bilir! "Ey recânın mahall-i husûlü, senin isti'dâdın gāyet...”

Ya'ni "Ey Hakk'ın ziyası olan sevgili mürīdim Hüsâmeddîn, sen Hakk'ın ziyâsısın; zîrâ bu Mesnevî-i Şerîf senin isti'dâdının ma'nevî olan nûru sebebiyle ayın hissî ve zâhirî olan nûrunu geçti." Zîrâ hissî olan nûru hayvanlar bile hisseder; fakat ma'nevî olan nûru, ancak insanlar idrâk eder. 2. Ey mürteca, senin yüksek olan himmetin, bunu nereye çeker, Huda bilir! "Ey recânın mahall-i husûlü, senin isti'dâdın gāyet...

TB. Kelime-i İdrîsiyye & İbrâhîmiyye
TB. Kelime-i İdrîsiyye & İbrâhîmiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

484x

“Birincisi riyazat, ikincisi bu riyazatın sonunda zaten hayvani sıfatlardan kurtulmak -işte tarikatın en büyük özelliklerinden birisi de budur- kendimizin hakikatini tanıyıp, hayvani yönlerimizi terk edip, insani vasıflarımızla kalmaktır. Gerçi bahsedilen hayvanlık aslında çok yüksek bir mertebedir ama biz bu mertebeyi yerinde kullanmadığımızdan düşük olarak kullandığımızdan hayvan sözcüğü bir misal olarak kullanılır...”

Birincisi riyazat, ikincisi bu riyazatın sonunda zaten hayvani sıfatlardan kurtulmak -işte tarikatın en büyük özelliklerinden birisi de budur- kendimizin hakikatini tanıyıp, hayvani yönlerimizi terk edip, insani vasıflarımızla kalmaktır. Gerçi bahsedilen hayvanlık aslında çok yüksek bir mertebedir ama biz bu mertebeyi yerinde kullanmadığımızdan düşük olarak kullandığımızdan hayvan sözcüğü bir misal olarak kullanılır...

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10

Ahmet Avni Konuk

474x

“" "Serâb", pek sıcak günlerde çöllerde gündüz ortasında uzaktan su gibi görünen buhar ve sistir ki, susamış olan yolcular onu uzaktan bir su gölü zannedip beyhûde koşarlar. 2059. Hırs galib ve altın can gibi olmuş idi. O zaman aklın na'rası gizli olmuş idi. Hırs insanı serâb gibi olan hayâlât tarafına koşar. Fakat o hırs sahibinin aklı bâtınından bağırıp "Boşuna koşma, su zannettiğin o serâb ve hayâl su değildir!”

" "Serâb", pek sıcak günlerde çöllerde gündüz ortasında uzaktan su gibi görünen buhar ve sistir ki, susamış olan yolcular onu uzaktan bir su gölü zannedip beyhûde koşarlar. 2059. Hırs galib ve altın can gibi olmuş idi. O zaman aklın na'rası gizli olmuş idi. Hırs insanı serâb gibi olan hayâlât tarafına koşar. Fakat o hırs sahibinin aklı bâtınından bağırıp "Boşuna koşma, su zannettiğin o serâb ve hayâl su değildir!

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1

Ahmed Avni Konuk

472x

“" Bu sözlerden şu netîceyi çıkarabiliriz: Her konuda olduğu gibi, "ilâhi hikmet, mârifet ve hakîkatler"i ifade etme ve anlama husûsunda da insanların kābiliyet ve akılları birbirinden farklı olduğu için, muhtelif kişilerin bu iki büyük velînin sözlerini anlamak ve değerlendirmek husûsunda aynı görüşte olmaları beklenemez.”

" Bu sözlerden şu netîceyi çıkarabiliriz: Her konuda olduğu gibi, "ilâhi hikmet, mârifet ve hakîkatler"i ifade etme ve anlama husûsunda da insanların kābiliyet ve akılları birbirinden farklı olduğu için, muhtelif kişilerin bu iki büyük velînin sözlerini anlamak ve değerlendirmek husûsunda aynı görüşte olmaları beklenemez.

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3

Ahmed Avni Konuk

470x

“Biz onu, ancak belli bir mikdâr ile indiririz.] âyet-i kerimesinde bu hakîkate işâret buyurulur. Meselâ yeni doğan bir çocuk insan olmak i'tibariyle sıfat-ı kelâmı hâizdir. Bu sıfat onun isti'dâd-ı gayr-i mec'ûlüdür. Fakat o anda tekellüm edemez.”

Biz onu, ancak belli bir mikdâr ile indiririz.] âyet-i kerimesinde bu hakîkate işâret buyurulur. Meselâ yeni doğan bir çocuk insan olmak i'tibariyle sıfat-ı kelâmı hâizdir. Bu sıfat onun isti'dâd-ı gayr-i mec'ûlüdür. Fakat o anda tekellüm edemez.

TB. Süleymân-Dâvûd-Yûnus-Eyyûb Fasılları
TB. Süleymân-Dâvûd-Yûnus-Eyyûb Fasılları

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

438x

“------------------- 4.Paragraf: Ve kullardan bu mesabede olan kimse, kendisinden âmil olan kim olduğunu bilir. Ve amel, insandan sekiz a'zâ üzerine taksim olunmuştur. Ve tahkîkan Hak Teâlâ, kendisi onlardan her bir uzvun "hüviyyet”i olduğunu ihbar eyledi.”

------------------- 4.Paragraf: Ve kullardan bu mesabede olan kimse, kendisinden âmil olan kim olduğunu bilir. Ve amel, insandan sekiz a'zâ üzerine taksim olunmuştur. Ve tahkîkan Hak Teâlâ, kendisi onlardan her bir uzvun "hüviyyet”i olduğunu ihbar eyledi.

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6

Ahmed Avni Konuk

428x

“"Zâhir ve bâtınını zulm-i azîm ile berbâd ve mülevves etmişsin, sonra da temizlerin oturacağı sadrı ve huzûr-ı şâhı istersin ha! Bu mümkin değildir. Sen insan sûretinde ve eşek sîretinde bir kimsesin; senin gibi eşeğe tahsîs olunan çerçöp ve samana ya'ni dünyâ malına yazıktır.”

"Zâhir ve bâtınını zulm-i azîm ile berbâd ve mülevves etmişsin, sonra da temizlerin oturacağı sadrı ve huzûr-ı şâhı istersin ha! Bu mümkin değildir. Sen insan sûretinde ve eşek sîretinde bir kimsesin; senin gibi eşeğe tahsîs olunan çerçöp ve samana ya'ni dünyâ malına yazıktır.

TB. Kelime-i Mûseviyye & Hâlidiyye
TB. Kelime-i Mûseviyye & Hâlidiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

406x

“قَالَ يَا مُوسَى اِنِّى اصْطَفَيْتُكَ عَلَى النَّاسِ بِرِسَالَاتِى وَبِكَلَامِى فَخُذْ مَااَتَيْتُكَ وَكُنْ مِنَ الشَّاكِرِينَ “Ya Musa”, bi zatihi burada kendinden sesleniyor, aracısız sesleniyor, burada “Musa” nedir onu da kısaca anlamamız gerekiyor, “Musa”nın başındaki “mim” Hakikat-i Muhammediye’dir, “sin”de insandır , yani “Musa” Museviyet mertebesindeki insani tecellidir. Yani Museviyet mertebesindeki insanı...”

قَالَ يَا مُوسَى اِنِّى اصْطَفَيْتُكَ عَلَى النَّاسِ بِرِسَالَاتِى وَبِكَلَامِى فَخُذْ مَااَتَيْتُكَ وَكُنْ مِنَ الشَّاكِرِينَ “Ya Musa”, bi zatihi burada kendinden sesleniyor, aracısız sesleniyor, burada “Musa” nedir onu da kısaca anlamamız gerekiyor, “Musa”nın başındaki “mim” Hakikat-i Muhammediye’dir, “sin”de insandır , yani “Musa” Museviyet mertebesindeki insani tecellidir. Yani Museviyet mertebesindeki insanı...

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2

Ahmed Avni Konuk

404x

“Enbiyânın vücûdları, âlem-i şehadetden olduğu ve âlem-i şehadet de his kulağı fa'âl bulunduğu halde enbiyânın nağmelerinin işitilmemesi nasıl olur der isen, cevâben deriz ki: Vücûdları âlem-i şehâdetde havâ ile harâretden terekküb eden cinnîlerin nağmelerini insanlar his kulağı ile işitemiyorlar; zîrâ cinnîlerin esrârına yabancıdırlar ve onların cinsinden değildirler.”

Enbiyânın vücûdları, âlem-i şehadetden olduğu ve âlem-i şehadet de his kulağı fa'âl bulunduğu halde enbiyânın nağmelerinin işitilmemesi nasıl olur der isen, cevâben deriz ki: Vücûdları âlem-i şehâdetde havâ ile harâretden terekküb eden cinnîlerin nağmelerini insanlar his kulağı ile işitemiyorlar; zîrâ cinnîlerin esrârına yabancıdırlar ve onların cinsinden değildirler.

TB. Kelime-i Şîsiyye
TB. Kelime-i Şîsiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

388x

“Yani Âdem’de (a.s.) bütün esma-i ilahiyesiyle, ilahi varlıkla zuhura gelen yani kemaliyle zuhura gelen ama diğer insanlarda ve diğer varlıklarda kendine has kemallerle ortaya geliyor. Hikmet-i Nefsiye’nin kelime-i Şit’e tahsis sebebi şudur ki Âdem (a.”

Yani Âdem’de (a.s.) bütün esma-i ilahiyesiyle, ilahi varlıkla zuhura gelen yani kemaliyle zuhura gelen ama diğer insanlarda ve diğer varlıklarda kendine has kemallerle ortaya geliyor. Hikmet-i Nefsiye’nin kelime-i Şit’e tahsis sebebi şudur ki Âdem (a.

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5

Ahmed Avni Konuk

334x

“Melâike-i kirâm ihtiyâr sahibi olmayıp, o kuvânın sahibi olan zât-ı ulûhiyyetin irâdesine tâbi' olduklarından haklarında لَا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ (Tahrîm, 66/6) ya'ni "Allah'ın emrettiği şeye muhalefet ve isyân etmezler, ve emrolundukları şeyi işlerler" buyurulmuştur. Nitekim vücûd-i insanîdeki kuvâ dahi insanın irâdesine tâbi'dir. İnsan irâdesini bir şeye tevcih edince o...”

Melâike-i kirâm ihtiyâr sahibi olmayıp, o kuvânın sahibi olan zât-ı ulûhiyyetin irâdesine tâbi' olduklarından haklarında لَا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ (Tahrîm, 66/6) ya'ni "Allah'ın emrettiği şeye muhalefet ve isyân etmezler, ve emrolundukları şeyi işlerler" buyurulmuştur. Nitekim vücûd-i insanîdeki kuvâ dahi insanın irâdesine tâbi'dir. İnsan irâdesini bir şeye tevcih edince o...

TB. Kelime-i İshâkiyye
TB. Kelime-i İshâkiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

264x

“Yani bütün ilim, kitabın ve ilmin ilm-i ilahinin de anası olan Ümm-ül Kitap’tan yani ana kitaptan Levh-i Mahfuz alemine nazil olur. Ki bu insanın kalbi olduğu gibi alemin kalbi düzeyinde olan Levh-i Mahfuz. Demek ki Levh-i Mahfuz, bir bakıma alemin kalbi hükmündedir.”

Yani bütün ilim, kitabın ve ilmin ilm-i ilahinin de anası olan Ümm-ül Kitap’tan yani ana kitaptan Levh-i Mahfuz alemine nazil olur. Ki bu insanın kalbi olduğu gibi alemin kalbi düzeyinde olan Levh-i Mahfuz. Demek ki Levh-i Mahfuz, bir bakıma alemin kalbi hükmündedir.

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13

Ahmet Avni Konuk

248x

“Ya'nî, Hak Teâlâ kendi hâs kulları olan âriflerine kümûnda ve gizlide ebrârın âlem-i âhirette içeceğini va'd buyurduğu şarâb-ı ma'nevîden bu âlem-i sûrette içirir. Bu beyt-i şerîfte sûre-i İnsân'da olan أن الأبرار يشربونَ مِنْ كأس كَانَ مزاجهَا كَافُورًا (İnsân, 76/15) ya'nî “Muhakkak ebrâr mizâcı kâfûrdan olan kadehten içerler" âyet-i kerîmesine işaret buyurulur.”

Ya'nî, Hak Teâlâ kendi hâs kulları olan âriflerine kümûnda ve gizlide ebrârın âlem-i âhirette içeceğini va'd buyurduğu şarâb-ı ma'nevîden bu âlem-i sûrette içirir. Bu beyt-i şerîfte sûre-i İnsân'da olan أن الأبرار يشربونَ مِنْ كأس كَانَ مزاجهَا كَافُورًا (İnsân, 76/15) ya'nî “Muhakkak ebrâr mizâcı kâfûrdan olan kadehten içerler" âyet-i kerîmesine işaret buyurulur.

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4

Ahmed Avni Konuk

244x

“Zîrâ insân-ı kâmil, yeryüzünde kan döken ve zulüm ve fesâd yapan benî Âdem efrâdı arasından çıkar. Bu beyt-i şerîfte, الإنسان سرى ya'ni, " İnsan benim sırrımdır" hadîs-i kudsîsine işâret buyurulur. 1810. "Adem'in nûrunu melâikeye aşikâre arz ettin; müşkiller zâhir oldu.”

Zîrâ insân-ı kâmil, yeryüzünde kan döken ve zulüm ve fesâd yapan benî Âdem efrâdı arasından çıkar. Bu beyt-i şerîfte, الإنسان سرى ya'ni, " İnsan benim sırrımdır" hadîs-i kudsîsine işâret buyurulur. 1810. "Adem'in nûrunu melâikeye aşikâre arz ettin; müşkiller zâhir oldu.

TB. Kelime-i Lûtiyye & Üzeyriyye
TB. Kelime-i Lûtiyye & Üzeyriyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

206x

“Yani iki yönden fesadları vardı, tabii işlerle uğraştılar, bir de hayvani şehvetlerle meşkul oldular. Bu yüzden yer yüzünde fesad ettiler. Lût (a.s.) onları hayvanlıktan insanlığa da'vet etti. Yani insan görünüşünde idiler ama hayvan özelliklerinde idiler, hayvan nefsi yaşantıları gösteriyorlardı, bunları hayvanlıktan insanlığa davet etti.”

Yani iki yönden fesadları vardı, tabii işlerle uğraştılar, bir de hayvani şehvetlerle meşkul oldular. Bu yüzden yer yüzünde fesad ettiler. Lût (a.s.) onları hayvanlıktan insanlığa da'vet etti. Yani insan görünüşünde idiler ama hayvan özelliklerinde idiler, hayvan nefsi yaşantıları gösteriyorlardı, bunları hayvanlıktan insanlığa davet etti.

Kelime-i Âdemiyye
Kelime-i Âdemiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

186x

“Tercüme kısmında görülebilecek bu türlü köşeli parantez içi ilâve ifade ve cümlelerde, aksi belirtilmedikçe şerh metni dikkate alınmıştır. insanın fikri bu mertebeye nazaran eksef bulunduğundan, fikir ile zât-ı sırfın idrâki mümkin değildir. Onun için hadîs-i şerîfte لَا تَتَفَكَّرُوا فِي ذَاتِ اللهِ [Allâh'ın zâtı hakkında tefekkür etmeyiniz!”

Tercüme kısmında görülebilecek bu türlü köşeli parantez içi ilâve ifade ve cümlelerde, aksi belirtilmedikçe şerh metni dikkate alınmıştır. insanın fikri bu mertebeye nazaran eksef bulunduğundan, fikir ile zât-ı sırfın idrâki mümkin değildir. Onun için hadîs-i şerîfte لَا تَتَفَكَّرُوا فِي ذَاتِ اللهِ [Allâh'ın zâtı hakkında tefekkür etmeyiniz!

TB. Kelime-i İsmâîliyye & Ya'kûbiyye
TB. Kelime-i İsmâîliyye & Ya'kûbiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

176x

“Bir Rab yani bir esma-ı ilahiye mutlaka bir kişinin Rabb-ı hassı olacak demek değildir. Benzer birçok kişilerin Rabb-ı hassı oluyor. İşte Rabb-ı hasları birbirine yakın olan insanlar toplaşabiliyorlar. Hangi Rabbın tesirindeyse o gruplar onlar bir yerde birleşiyorlar. Yani benzer esma-ı ilahiyenin yakın birlikteliği olanlar grup teşkil ediyorlar, bütün bu alemde.”

Bir Rab yani bir esma-ı ilahiye mutlaka bir kişinin Rabb-ı hassı olacak demek değildir. Benzer birçok kişilerin Rabb-ı hassı oluyor. İşte Rabb-ı hasları birbirine yakın olan insanlar toplaşabiliyorlar. Hangi Rabbın tesirindeyse o gruplar onlar bir yerde birleşiyorlar. Yani benzer esma-ı ilahiyenin yakın birlikteliği olanlar grup teşkil ediyorlar, bütün bu alemde.

Kelime-i Muhammediyye
Kelime-i Muhammediyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

152x

“إنَّما كانت حكمتُه فَرْدِيَّةً، لأنَّه أَكْمَلُ مَوجود في هذا النوع الإنساني، ولهذا بدى به الأمرُ وخُتِمَ ، فكانَ نَبِيًّا وآدم بينَ المَاءِ والطِّينِ، ثم كان بَنَشْأَتِه العنصرية خاتم النَّبِيِّينَ. Onun hikmeti, ancak ferdiyye oldu. Zîrâ o, bu nev'-i insânîde mevcûdun ekmelidir; ve bunun için emr onunla bed'olundu ve onunla hat- molundu. İmdi Âdem, mâ' ile tıyn beyninde olduğu hâlde, o nebî idi.”

إنَّما كانت حكمتُه فَرْدِيَّةً، لأنَّه أَكْمَلُ مَوجود في هذا النوع الإنساني، ولهذا بدى به الأمرُ وخُتِمَ ، فكانَ نَبِيًّا وآدم بينَ المَاءِ والطِّينِ، ثم كان بَنَشْأَتِه العنصرية خاتم النَّبِيِّينَ. Onun hikmeti, ancak ferdiyye oldu. Zîrâ o, bu nev'-i insânîde mevcûdun ekmelidir; ve bunun için emr onunla bed'olundu ve onunla hat- molundu. İmdi Âdem, mâ' ile tıyn beyninde olduğu hâlde, o nebî idi.

TB. Kelime-i Hûdiyye
TB. Kelime-i Hûdiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

140x

“(52) 21.Paragraf: Zevkî-i lezizi hakâyıklarının müstehak olduğu şeyle aldılar. (53) 22.Paragraf: Biz insana şah damarından daha yakınız. (55) 23.Paragraf: Nas iki kısım üzerinedir. (58) Şiir tercüme (58) 24.”

(52) 21.Paragraf: Zevkî-i lezizi hakâyıklarının müstehak olduğu şeyle aldılar. (53) 22.Paragraf: Biz insana şah damarından daha yakınız. (55) 23.Paragraf: Nas iki kısım üzerinedir. (58) Şiir tercüme (58) 24.

TB. Kelime-i Yahyâviyye & Zekeriyyâiyye
TB. Kelime-i Yahyâviyye & Zekeriyyâiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

136x

“) Bu bölümde Yahya ve Zekeriyya hakikatlerden bahsedilecektir ki, aslında kendi Yahya ve Zekeriyya hakikatimizden bahsedilecektir, kendinden haberi olmayan bir birimin gerçek manadaki Hakk’tan haberi olması mümkün değildir. Ey Hakk yolcusu salik kardeşim, bu mevzular sadece geçmişte kalmış bazı insanların hayat hikayeleri değildir. Bugün için senin zatının ve nefsinin hayat hikayesidir, ona göre oku ve kendinde...”

) Bu bölümde Yahya ve Zekeriyya hakikatlerden bahsedilecektir ki, aslında kendi Yahya ve Zekeriyya hakikatimizden bahsedilecektir, kendinden haberi olmayan bir birimin gerçek manadaki Hakk’tan haberi olması mümkün değildir. Ey Hakk yolcusu salik kardeşim, bu mevzular sadece geçmişte kalmış bazı insanların hayat hikayeleri değildir. Bugün için senin zatının ve nefsinin hayat hikayesidir, ona göre oku ve kendinde...

Kelime-i Îseviyye
Kelime-i Îseviyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

124x

“Ma'lûm olsun ki: Ulûhiyetin zâhiri olan “tabîat-ı külliyye”ye nazar eden ve fikirleri bu tabîatın kavâid ve ahkâm-ı câriyesinde müstağrak olan hükemâ, âlem-i cismâniyyette bu kavâid ve ahkâmın tahallüfü mümkin olmadığını ve kānûn-i tabîat mûcibince nesl-i insânın ancak erkek ile kadının [15/4] ictimâından teselsül edebileceğini zannederler. Bu hüküm, onların emr-i hakāyıkta sırf cehle müstenid olan zan ve...”

Ma'lûm olsun ki: Ulûhiyetin zâhiri olan “tabîat-ı külliyye”ye nazar eden ve fikirleri bu tabîatın kavâid ve ahkâm-ı câriyesinde müstağrak olan hükemâ, âlem-i cismâniyyette bu kavâid ve ahkâmın tahallüfü mümkin olmadığını ve kānûn-i tabîat mûcibince nesl-i insânın ancak erkek ile kadının [15/4] ictimâından teselsül edebileceğini zannederler. Bu hüküm, onların emr-i hakāyıkta sırf cehle müstenid olan zan ve...

TB. Kelime-i Yûsufiyye
TB. Kelime-i Yûsufiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

112x

“Işıkta nur ile zulmetin birleşmesinden meydana gelen bir oluşumdur ışık. Ve de kendisinde ikisi de vardır. Yani hem zulmet var hem de nur vardır. Bu insandaki nefse benziyor. Nefste de hem toprak var, maddi manada zulmet, toprak karanlık, ruh ise nurdur. İşte ruh ile toprağın izdivacından birleşmesinden nefs, nefste de hem ruhani hakikatler var hem de zulmani oluşum vardır.”

Işıkta nur ile zulmetin birleşmesinden meydana gelen bir oluşumdur ışık. Ve de kendisinde ikisi de vardır. Yani hem zulmet var hem de nur vardır. Bu insandaki nefse benziyor. Nefste de hem toprak var, maddi manada zulmet, toprak karanlık, ruh ise nurdur. İşte ruh ile toprağın izdivacından birleşmesinden nefs, nefste de hem ruhani hakikatler var hem de zulmani oluşum vardır.

TB. Kelime-i Mûseviyye
TB. Kelime-i Mûseviyye

Ahmet Avni Konuk

110x

“Mevcûd olan bir çekirdek içindeki ağaçlar ve onların meyveleri ve çekirdekleri gibi. İmdi umûm-i âdemiyânda olan nüfûs-i cüz’iyye-i insânî , mizâclarının husûlünden sonra olup, evvelen mertebe-i hayvâniyyette zâhir olurlar. Eğer onların meyli tabîat tarafına olursa, bedende müstevlî ve mutasarrıf olan ancak tabîat olup dâimâ istîfâ-yı lezzât ve şehevât-ı hissî ile emreder; ve ahlâk-ı zemîme ma’deni ve ef ’âl-i...”

Mevcûd olan bir çekirdek içindeki ağaçlar ve onların meyveleri ve çekirdekleri gibi. İmdi umûm-i âdemiyânda olan nüfûs-i cüz’iyye-i insânî , mizâclarının husûlünden sonra olup, evvelen mertebe-i hayvâniyyette zâhir olurlar. Eğer onların meyli tabîat tarafına olursa, bedende müstevlî ve mutasarrıf olan ancak tabîat olup dâimâ istîfâ-yı lezzât ve şehevât-ı hissî ile emreder; ve ahlâk-ı zemîme ma’deni ve ef ’âl-i...

Kelime-i Yûnusiyye
Kelime-i Yûnusiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

102x

“Her iki kavlin tevfiki hususunda bu fakîr-i hakîre lâyıh olan ma'nâ budur ki: Hak Teâlâ hazretlerinin muhafazasını murâd eylediği nefs-i insânînin bekāsı “nefes” vâsıtasıyladır. Zîrâ alınan her nefes mümidd-i hayât ve çıkarılan her nefes dahi müferrih-i zâttır.”

Her iki kavlin tevfiki hususunda bu fakîr-i hakîre lâyıh olan ma'nâ budur ki: Hak Teâlâ hazretlerinin muhafazasını murâd eylediği nefs-i insânînin bekāsı “nefes” vâsıtasıyladır. Zîrâ alınan her nefes mümidd-i hayât ve çıkarılan her nefes dahi müferrih-i zâttır.

Kelime-i Hârûniyye
Kelime-i Hârûniyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

82x

“Tâ ki emvâlleri eclinden onların kalblerini ahzettin, demektir. Zîrâ Îsâ (a.s.) Benî İsrâîl'e: “Ey Benî İsrâîl, her insanın kalbi malının cihetindedir. Binâenaleyh siz emvâlinizi semâda farzedin ki, kalbleriniz semâda olsun!”

Tâ ki emvâlleri eclinden onların kalblerini ahzettin, demektir. Zîrâ Îsâ (a.s.) Benî İsrâîl'e: “Ey Benî İsrâîl, her insanın kalbi malının cihetindedir. Binâenaleyh siz emvâlinizi semâda farzedin ki, kalbleriniz semâda olsun!

TB. Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye
TB. Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

82x

“Paragraf: İmdi Hak, ba'zı abide mu'tekadinin hilafı olarak zahir olur. (113) 38.Paragraf: Mevtten sonra maârif-i ilâhîyyede terakki (114) 39.Paragraf: Muhakkak insan dâima terakkidedir. (116) 40.Paragraf: Kesret, tecellîde bir aynda meşhûd olur. (118) 41.Paragraf: Cevher-i vâhid, o sûverin heyûlâsıdır.”

Paragraf: İmdi Hak, ba'zı abide mu'tekadinin hilafı olarak zahir olur. (113) 38.Paragraf: Mevtten sonra maârif-i ilâhîyyede terakki (114) 39.Paragraf: Muhakkak insan dâima terakkidedir. (116) 40.Paragraf: Kesret, tecellîde bir aynda meşhûd olur. (118) 41.Paragraf: Cevher-i vâhid, o sûverin heyûlâsıdır.

Kelime-i Mûseviyye
Kelime-i Mûseviyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

78x

“Onun bâtınen iktisâb-ı kuvvet etmesi bu idi ki: Rûh-1 Mûsevînin taht-ı hîtasında bulunup, rûh-ı Mûsevî âleminden ayrılarak merâtib-i ervâhın sonuncusu olan rûh-ı insânî mertebesine vâsıl ve sûret-i ilâhiyye üzere bulunan insan sûretinde zâhir olan ve mertebe-i insâna gelinceye kadar cemâd, nebât ve hayvan merâtibini katʼederek merâtib-i vücûdda kemâlât-ı zâide iktisâb eden etfâl-i Benî İsrâîl ervâhının, kendilerinde...”

Onun bâtınen iktisâb-ı kuvvet etmesi bu idi ki: Rûh-1 Mûsevînin taht-ı hîtasında bulunup, rûh-ı Mûsevî âleminden ayrılarak merâtib-i ervâhın sonuncusu olan rûh-ı insânî mertebesine vâsıl ve sûret-i ilâhiyye üzere bulunan insan sûretinde zâhir olan ve mertebe-i insâna gelinceye kadar cemâd, nebât ve hayvan merâtibini katʼederek merâtib-i vücûdda kemâlât-ı zâide iktisâb eden etfâl-i Benî İsrâîl ervâhının, kendilerinde...

Kelime-i Nûhiyye
Kelime-i Nûhiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

78x

“Binâenaleyh âlemde “zuhûr” ve ma'nâda “butûn” kaydıyla mukayyed olan Haktır; ve zuhûr ve butûn Hakk'ın hüviyetidir; ve Hak zâhirin ve bâtının hüviyeti olunca, bâtınıyetin zâhiriyete nisbeti, sûretin müdebbiri olan rûhun sûrete nisbeti gibidir. Misal: Bilfarz “ insan ” kelimesini bu kâğıt üzerine nakşettik; gözümüzün önünde bir sûret zâhir oldu. Bizi bu sûreti nakşa sevkeden onun manâsı idi.”

Binâenaleyh âlemde “zuhûr” ve ma'nâda “butûn” kaydıyla mukayyed olan Haktır; ve zuhûr ve butûn Hakk'ın hüviyetidir; ve Hak zâhirin ve bâtının hüviyeti olunca, bâtınıyetin zâhiriyete nisbeti, sûretin müdebbiri olan rûhun sûrete nisbeti gibidir. Misal: Bilfarz “ insan ” kelimesini bu kâğıt üzerine nakşettik; gözümüzün önünde bir sûret zâhir oldu. Bizi bu sûreti nakşa sevkeden onun manâsı idi.

Kelime-i Şîsiyye
Kelime-i Şîsiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

66x

“...د السؤال ما سَأَلَ. Ve sâiller iki sınıftır: Bir sınıfı suâle isti'câl-i tabîî ba'setti. Zîrâ insan acûlen mahluktur. Ve diğer sınıfı da suâle ilmi ba'setti. Zîrâ bildi ki Allah indinde, ilim sebkettiği umûr vâki'dir.”

...د السؤال ما سَأَلَ. Ve sâiller iki sınıftır: Bir sınıfı suâle isti'câl-i tabîî ba'setti. Zîrâ insan acûlen mahluktur. Ve diğer sınıfı da suâle ilmi ba'setti. Zîrâ bildi ki Allah indinde, ilim sebkettiği umûr vâki'dir.

Kelime-i Hûdiyye
Kelime-i Hûdiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

62x

“] âyet-i kerîmesine müsteniddir; zîrâ tesbîh ve tahmîd, hayâta mütevakkıftır. Ve cemâdât ile nebâtât dahi kendilerine mahsûs olan bir hayât ile haydirler; şu kadar ki, insana varıncaya kadar olan merâtib-i hayât, bi-hasebi'l-kemâl, derecât üzerinedir. Binâenaleyh hayât-ı nebâtât, hayât-ı cemâdâta; ve hayât-ı hayvânât, hayât-ı nebâtâta; ve hayât-ı insân hayât-ı hayvânâta kemâlen tekaddüm ve tafazzul eder.”

] âyet-i kerîmesine müsteniddir; zîrâ tesbîh ve tahmîd, hayâta mütevakkıftır. Ve cemâdât ile nebâtât dahi kendilerine mahsûs olan bir hayât ile haydirler; şu kadar ki, insana varıncaya kadar olan merâtib-i hayât, bi-hasebi'l-kemâl, derecât üzerinedir. Binâenaleyh hayât-ı nebâtât, hayât-ı cemâdâta; ve hayât-ı hayvânât, hayât-ı nebâtâta; ve hayât-ı insân hayât-ı hayvânâta kemâlen tekaddüm ve tafazzul eder.

Kelime-i İdrîsiyye
Kelime-i İdrîsiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

50x

“Fakat ne yapsınlar ki, onların akılları cisim ve cismâniyet dâiresinde mahsûr ve mahbûs kalmıştır. O hudûd hâricine çıkamazlar; ve “ insan yiyip içmese ve uyumasa ölür" derler. Vâkıâ bu hükümleri, vücûdlarında ahkâm-ı kesâfet hükümrân olan kimseler için doğrudur.”

Fakat ne yapsınlar ki, onların akılları cisim ve cismâniyet dâiresinde mahsûr ve mahbûs kalmıştır. O hudûd hâricine çıkamazlar; ve “ insan yiyip içmese ve uyumasa ölür" derler. Vâkıâ bu hükümleri, vücûdlarında ahkâm-ı kesâfet hükümrân olan kimseler için doğrudur.

Kelime-i Ya'kûbiyye
Kelime-i Ya'kûbiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

48x

“"Dîn" lugatta, “inkıyâd” ve “cezâ” ve “âdet” ma'nâlarınadır. Bu üç ma'nânın “şer”e nakli câizdir. Zîrâ insân ahkâm-ı ilâhiyyeye bâtınen ve zâhiren inkıyâd etmez ve evâmir-i ilâhiyyeyi ityânı ve nevâhîden ictinâbı i'tiyâd eylemezse, onun bu hâline cezâ terettüb eder.”

"Dîn" lugatta, “inkıyâd” ve “cezâ” ve “âdet” ma'nâlarınadır. Bu üç ma'nânın “şer”e nakli câizdir. Zîrâ insân ahkâm-ı ilâhiyyeye bâtınen ve zâhiren inkıyâd etmez ve evâmir-i ilâhiyyeyi ityânı ve nevâhîden ictinâbı i'tiyâd eylemezse, onun bu hâline cezâ terettüb eder.

Kelime-i İshâkiyye
Kelime-i İshâkiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

48x

“"Alem-i misal", âlem-i ulvîden âlem-i süflîye; ve bâtından zâhire; ve ilimden kevne nazil olan vücudun dördüncü mertebesidir. Buna "âlem-i hayâl-i mutlak"; ve insanın vücudunda olan “hayal”e de “âlem-i hayâl-i mukayyed" derler; ve hayâl-i insânînin bir tarafı âlem-i misâle, bir tarafı da kendi nefsine ve cesedine muttasıldır.”

"Alem-i misal", âlem-i ulvîden âlem-i süflîye; ve bâtından zâhire; ve ilimden kevne nazil olan vücudun dördüncü mertebesidir. Buna "âlem-i hayâl-i mutlak"; ve insanın vücudunda olan “hayal”e de “âlem-i hayâl-i mukayyed" derler; ve hayâl-i insânînin bir tarafı âlem-i misâle, bir tarafı da kendi nefsine ve cesedine muttasıldır.

Kelime-i İbrâhîmiyye
Kelime-i İbrâhîmiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

40x

“Onların bu cehilleri, ya ilm-i ilâhîdeki ayn-ı sabitelerinin bu marifete isti'dâdları olmamasındandır; veyâhud insan sûretine gelinceye kadar, her geçtiği mertebe-i kevniyyenin rengine boyanarak, tabîat örtülerinin ve evsâf-ı cismâniyyenin altında zebûn kalmalarından ve bu sebeble umûr-i hasîseye inhimâk eylemelerin- dendir.”

Onların bu cehilleri, ya ilm-i ilâhîdeki ayn-ı sabitelerinin bu marifete isti'dâdları olmamasındandır; veyâhud insan sûretine gelinceye kadar, her geçtiği mertebe-i kevniyyenin rengine boyanarak, tabîat örtülerinin ve evsâf-ı cismâniyyenin altında zebûn kalmalarından ve bu sebeble umûr-i hasîseye inhimâk eylemelerin- dendir.

Kelime-i İlyâsiyye
Kelime-i İlyâsiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

38x

“...yyesinde, onlar ile musâhabe etti. Ve sûret-i cismâniyyesi cihetinden dahi, suver-i cismâniyye olan insanlar ile ünsiyet edip, sûret-i tabîiyye-i unsuriyyede onlar ile olan iştirâk hasebiyle onlar ile muhâlata eyledi.”

...yyesinde, onlar ile musâhabe etti. Ve sûret-i cismâniyyesi cihetinden dahi, suver-i cismâniyye olan insanlar ile ünsiyet edip, sûret-i tabîiyye-i unsuriyyede onlar ile olan iştirâk hasebiyle onlar ile muhâlata eyledi.

Kelime-i Eyyûbiyye
Kelime-i Eyyûbiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

36x

“Zîrâ Allah Teâlâ onu sûret-i Rahmân üzere îcâd etti. Ya'ni Hak Teâlâ'nın vücûdu, âlemin zuhûru ile zâhir oldu. Nitekim insan , sûret-i tabîiyyenin vücûdu ile zâhir oldu. İmdi biz, O'nun sûret-i zâhiresiyiz; ve O'nun hüviyeti, bu sûret-i zâhirenin rûhudur ki, onun [19/16] müdebbiridir.”

Zîrâ Allah Teâlâ onu sûret-i Rahmân üzere îcâd etti. Ya'ni Hak Teâlâ'nın vücûdu, âlemin zuhûru ile zâhir oldu. Nitekim insan , sûret-i tabîiyyenin vücûdu ile zâhir oldu. İmdi biz, O'nun sûret-i zâhiresiyiz; ve O'nun hüviyeti, bu sûret-i zâhirenin rûhudur ki, onun [19/16] müdebbiridir.

Kelime-i Lûtiyye
Kelime-i Lûtiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

36x

“Zîrâ insân-ı kâmil, vücûd-ı mutlakın cismânî ve nûrânî ve vahdet ve vâhidiyet mertebelerinin hepsini câmi'dir. Ve bu mertebe zât-ı mutlakın en son tecellîsi ve en sonuncu libâs-ı taayyünüdür. Ve insan hîn-i urûcunda inbisât-ı zâtîsiyle kâffe-i merâtibde zâhir olduğu vakit, ona “insân-ı kâmil” derler.”

Zîrâ insân-ı kâmil, vücûd-ı mutlakın cismânî ve nûrânî ve vahdet ve vâhidiyet mertebelerinin hepsini câmi'dir. Ve bu mertebe zât-ı mutlakın en son tecellîsi ve en sonuncu libâs-ı taayyünüdür. Ve insan hîn-i urûcunda inbisât-ı zâtîsiyle kâffe-i merâtibde zâhir olduğu vakit, ona “insân-ı kâmil” derler.

Kelime-i Yûsufiyye
Kelime-i Yûsufiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

36x

“"Âlem-i hayâl" dahi iki kısımdır: Birisi bâlâda zikrolunan dördüncü hazrettir ki, ona “âlem-i misâl” denildiği gibi “hayâl-i mutlak” da derler. Diğeri bu âlem-i misâle muttasıl olup, onun cedveli hükmünde olan ve insanın vücudunda bulunan hayâldir ki, buna da “âlem-i hayâl-i mukayyed" derler. Bu hazret-i şehadetteki ahlâk-ı hamîde ve a'mâl-i sâlihanın âlem-i hayâl-i mutlaktaki misâli bağlar, bostanlar ve çiçekler ve...”

"Âlem-i hayâl" dahi iki kısımdır: Birisi bâlâda zikrolunan dördüncü hazrettir ki, ona “âlem-i misâl” denildiği gibi “hayâl-i mutlak” da derler. Diğeri bu âlem-i misâle muttasıl olup, onun cedveli hükmünde olan ve insanın vücudunda bulunan hayâldir ki, buna da “âlem-i hayâl-i mukayyed" derler. Bu hazret-i şehadetteki ahlâk-ı hamîde ve a'mâl-i sâlihanın âlem-i hayâl-i mutlaktaki misâli bağlar, bostanlar ve çiçekler ve...

Kelime-i Süleymâniyye
Kelime-i Süleymâniyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

24x

“...والباطن. Ve kullardan bu mesâbede olan kimse, kendisinden âmil olan kim olduğunu bilir; ve amel, insandan sekiz a'zâ üzerine taksîm olunmuştur. Ve tahkîkan Hak Teâlâ, kendisi onlardan her bir uzvun “hüviyet"i olduğunu ihbâr eyledi.”

...والباطن. Ve kullardan bu mesâbede olan kimse, kendisinden âmil olan kim olduğunu bilir; ve amel, insandan sekiz a'zâ üzerine taksîm olunmuştur. Ve tahkîkan Hak Teâlâ, kendisi onlardan her bir uzvun “hüviyet"i olduğunu ihbâr eyledi.

Kelime-i Şuaybiyye
Kelime-i Şuaybiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

20x

“Bu âlemin türlü türlü sûretlerine aldanan ve kendi vücuduna "Benimdir" diye dayanan ve binâenaleyh ne o suverin ve ne de kendinin hakîkatinden haberdar olmayıp, başı boş hayvanlar gibi gözünün kestirdiği şeye saldıran insan sûretindeki kimselerin bu maârif ve hakāyıktan nasîbi yoktur. إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِمَنْ كَانَ لَهُ قَلْبٌ ، لِتَقَلُّبه في أنواع الصُّورِ والصِّفَاتِ، ولم يَقُلْ لِمَنْ كان له عقل، فإنَّ...”

Bu âlemin türlü türlü sûretlerine aldanan ve kendi vücuduna "Benimdir" diye dayanan ve binâenaleyh ne o suverin ve ne de kendinin hakîkatinden haberdar olmayıp, başı boş hayvanlar gibi gözünün kestirdiği şeye saldıran insan sûretindeki kimselerin bu maârif ve hakāyıktan nasîbi yoktur. إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِمَنْ كَانَ لَهُ قَلْبٌ ، لِتَقَلُّبه في أنواع الصُّورِ والصِّفَاتِ، ولم يَقُلْ لِمَنْ كان له عقل، فإنَّ...

Kelime-i Sâlihiyye
Kelime-i Sâlihiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

18x

“Ya'ni, hüküm doğru olmak için delîl, ya'ni kıyâs, bâlâda îzâh olunduğu vech ile “nizâm-ı mahsûs” üzere müretteb olmak lâzım geldiği gibi, “şart-ı mahsûs" üzere de tertîb edilmiş olmak îcâb eder; ve şart-ı mahsûs dahi, hükmün illetten eamm veyâ ona müsâvî olmasıdır. Meselâ bir “kıyâs-ı iktirânî” yapıp “ İnsan hayvandır; her hayvan cisimdir; öyle ise her insan cisimdir" deriz. Burada hüküm "cisim”dir, illet de...”

Ya'ni, hüküm doğru olmak için delîl, ya'ni kıyâs, bâlâda îzâh olunduğu vech ile “nizâm-ı mahsûs” üzere müretteb olmak lâzım geldiği gibi, “şart-ı mahsûs" üzere de tertîb edilmiş olmak îcâb eder; ve şart-ı mahsûs dahi, hükmün illetten eamm veyâ ona müsâvî olmasıdır. Meselâ bir “kıyâs-ı iktirânî” yapıp “ İnsan hayvandır; her hayvan cisimdir; öyle ise her insan cisimdir" deriz. Burada hüküm "cisim”dir, illet de...

Kelime-i Dâvûdiyye
Kelime-i Dâvûdiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

14x

“) bu i'tirâza cevâben buyururlar ki: O racül-i adl vehimden ve ma'nâ- BU FASS KELİME-İ DÂVÛDİYYE'DE OLAN HİKMET-İ VÜCÛDİYYE BEYÂNINDADIR Ma'lûm olsun ki vücûd-ı mutlak-ı Hakk'ın tenezzülâtı, kemâlât-ı es- mâiyyesinin zuhûru içindir; ve kemâlât-ı esmâiyye ise ancak cemî-i es- mânın fiilen zuhûruna müstaid olan insân-ı kâmil mertebesine tenezzüle ve onun taayyünü ile müteayyin olmağa mütevakkıftır. Zîrâ taayyünâttan...”

) bu i'tirâza cevâben buyururlar ki: O racül-i adl vehimden ve ma'nâ- BU FASS KELİME-İ DÂVÛDİYYE'DE OLAN HİKMET-İ VÜCÛDİYYE BEYÂNINDADIR Ma'lûm olsun ki vücûd-ı mutlak-ı Hakk'ın tenezzülâtı, kemâlât-ı es- mâiyyesinin zuhûru içindir; ve kemâlât-ı esmâiyye ise ancak cemî-i es- mânın fiilen zuhûruna müstaid olan insân-ı kâmil mertebesine tenezzüle ve onun taayyünü ile müteayyin olmağa mütevakkıftır. Zîrâ taayyünâttan...

Kelime-i Lokmâniyye
Kelime-i Lokmâniyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

12x

“Binâenaleyh meşiyyet ayn-ı zâtdır; ve îcâd ile i'dâmı muhîttir. “İrâde” ise îcâda taalluk eder. [23/3] Şu hâlde meşiyyet, irâdeden eamdır. Gıdâ vücûd-ı insânîde ihtifâ eder; ve vücûd, gıdâ-yı muhtefînin ahkâmından neşv ü nemâ bulup kesâfet peydâ eyler; ve gıdâ vücûdun rızkıdır.”

Binâenaleyh meşiyyet ayn-ı zâtdır; ve îcâd ile i'dâmı muhîttir. “İrâde” ise îcâda taalluk eder. [23/3] Şu hâlde meşiyyet, irâdeden eamdır. Gıdâ vücûd-ı insânîde ihtifâ eder; ve vücûd, gıdâ-yı muhtefînin ahkâmından neşv ü nemâ bulup kesâfet peydâ eyler; ve gıdâ vücûdun rızkıdır.

Er-Rahmân
Er-Rahmân

Terzibaba - Necdet Ardıç

10x

“Necdeti dinle biraz hafiften, Ne sırlar gelir sana garibden, Hakk’ın armagını bu gaip’den, Terzi Babadan seyrane geldim. Necdet Ardıç Terzi Baba 211311999 ÖNSÖZ Rahman Süresi: Adını birinci ayetini oluşturan Allah Teala’nın isimlerinden olan “Er-Rahman” kelimesinden ve ifade ettiği manadan almıştır.”

Secde Sûresi
Secde Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç

10x

“Kur’ân-ı Kerîm de yolculuk Terzi Baba Necdet Ardıç İ’şari, Te’vil ve Tefekkürü. (32) Secde Sûresi. NECDET ARDIÇ İRFAN SOFRASI TASAVVUF SERİSİ (256) GÖNÜLDEN ESİNTİLER: Kur’ân-ı Kerîm de yolculuk Terzi Baba Necdet Ardıç İ’şari, Te’vil ve Tefekkürü.”

İnsan Sûresi
İnsan Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç

10x

“Olan bakışlardır ki hepsi kendi mertebelerinde doğrudur ve geçerlidir. Bu Âyet-i Kerîme, insan hakkında ilk bilgileri vermektedir. Yukarıda İnsan’ın dört oluşumundan bahsedilmişti bu oluşumlar zuhuruna yönelik oluşumlarıdır. Bunların üstünde birde zuhur evveli “â’yan-ı sâbite” mertebesi vardır.”

Kelime-i Yahyâviyye
Kelime-i Yahyâviyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

4x

“)in إِنِّي عَبْدُ اللهِ )Meryem, 19/30) [Ben Allah'ın kuluyum.] kavlinden herkesin “abdullah” olmadığı maʼnâsı tavazzuh eder. Zîrâ insanların çoğu “abdü’n-nefs” ve binnetîce “abdü’d-dünya” ve “abdü’d-dînâr” ve "abdü'z-zevce" olur. Ve kısm-ı kesîri dahi "abdü'l-Hadî" ve "abdü'r-Rezzâk" vesâire gibi bir ism-i hâssın abdiyetiyle mümtâz bulunur.”

)in إِنِّي عَبْدُ اللهِ )Meryem, 19/30) [Ben Allah'ın kuluyum.] kavlinden herkesin “abdullah” olmadığı maʼnâsı tavazzuh eder. Zîrâ insanların çoğu “abdü’n-nefs” ve binnetîce “abdü’d-dünya” ve “abdü’d-dînâr” ve "abdü'z-zevce" olur. Ve kısm-ı kesîri dahi "abdü'l-Hadî" ve "abdü'r-Rezzâk" vesâire gibi bir ism-i hâssın abdiyetiyle mümtâz bulunur.

Kelime-i Üzeyriyye
Kelime-i Üzeyriyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

4x

“Onlar أُولَئِكَ كَالْأَنَّعَام بَلْ هُمْ أَضَلُّ (A'raf, 7/179) [İşte onlar hayvânât-ı ehliyye gibidirler ve belki onlardan daha şaşkındırlar.] vasfıyla mevsûf insan sûretinde bir sürü hay- vânâttan ibârettir. Ve bu sırr-ı kader hakkında enbiyâdan onun ıttılâına kesretle taleb ve ilhâhın sebebi budur ki: Umûmu da'vete me'mûr olan enbiyâ, halktan ba'zılarının hidâyete kābiliyeti olup, ba'zılarının olmadığını...”

Onlar أُولَئِكَ كَالْأَنَّعَام بَلْ هُمْ أَضَلُّ (A'raf, 7/179) [İşte onlar hayvânât-ı ehliyye gibidirler ve belki onlardan daha şaşkındırlar.] vasfıyla mevsûf insan sûretinde bir sürü hay- vânâttan ibârettir. Ve bu sırr-ı kader hakkında enbiyâdan onun ıttılâına kesretle taleb ve ilhâhın sebebi budur ki: Umûmu da'vete me'mûr olan enbiyâ, halktan ba'zılarının hidâyete kābiliyeti olup, ba'zılarının olmadığını...

Kelime-i İsmâiliyye
Kelime-i İsmâiliyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

4x

“Birinin içi boş, âdî kamıştır; ve diğeri şeker kamışıdır. Bu zuhûr isti'dâdlarının iktizâsıdır; yoksa tecellîleri emr-i vâhiddir. Ve kezâ kimi insanın zevki mudârebe ve müşâtemededir; ve kiminin zevki ise, halka nevâzişle mülâtafadadır. Fakat zevkiyet iʼtibâriyle ikisi de birdir.”

Birinin içi boş, âdî kamıştır; ve diğeri şeker kamışıdır. Bu zuhûr isti'dâdlarının iktizâsıdır; yoksa tecellîleri emr-i vâhiddir. Ve kezâ kimi insanın zevki mudârebe ve müşâtemededir; ve kiminin zevki ise, halka nevâzişle mülâtafadadır. Fakat zevkiyet iʼtibâriyle ikisi de birdir.

Kelime-i Hâlidiyye
Kelime-i Hâlidiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

2x

“)ın nübüvvetine i'tibâr etmeyip إِنِّي أَوْلَى النَّاسِ بِعِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ فَإِنَّهُ لَيْسَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ نَبِيٌّ [Muhakkak ben Îsâ bin Meryem'le birlikte insanların en evlâsıyım. Benimle onun arasında bir nebî yoktur.]647 buyurdu. Çünkü Cenâb-ı Hâlid, vefât edip ahvâl-i berzahı müşâhede ettikten sonra, emr-i ilâhî ile tekrâr dirilerek nübüvvet-i berzahiyye ile zâhir olacağını iddiâ etti; ve vefâtından...”

)ın nübüvvetine i'tibâr etmeyip إِنِّي أَوْلَى النَّاسِ بِعِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ فَإِنَّهُ لَيْسَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ نَبِيٌّ [Muhakkak ben Îsâ bin Meryem'le birlikte insanların en evlâsıyım. Benimle onun arasında bir nebî yoktur.]647 buyurdu. Çünkü Cenâb-ı Hâlid, vefât edip ahvâl-i berzahı müşâhede ettikten sonra, emr-i ilâhî ile tekrâr dirilerek nübüvvet-i berzahiyye ile zâhir olacağını iddiâ etti; ve vefâtından...