İnsan

Tanım

İnsan (الإنسان), Hak'ın câmi sûreti — yer-yüzünde halîfe olarak yaratılmış varlık. Tasavvufta küçük âlem (âlem-i sağîr); Allah'ın aynası; gizli hazinenin zuhûr mahalli.

İştikāk

İki kökten birden açılır: üns (alışmak, ünsiyet) ve nesy (unutmak). İnsan, Hak ile ünsiyete eren ama düşmüş ve unutmuş olandır. Hadis: "Sümmiye'l-insânu insânen li-nesyânih."

Kur'ân Referansı

• İnsân Sûresi 76/1: "Hel etâ ale'l-insâni hînun mine'd-dehri" — yokluk hâlinden zikre.
• Rahmân 55/3-4: "Halaqa'l-insân. Allamehu'l-beyân." — Rahmân insanı yarattı, beyânı öğretti.
• Mü'minûn 23/12-14: yedi yaratılış evresi (sülâle, nutfe, alaka, mudga, kemik, et, halqan âhar).
• Bakara 2/30-31: halîfelik ve bütün isimlerin öğretilmesi.

İnsan-Adem

Adem cins-isim "insan"ın ilk ferdî tezahürüdür. Her insan Adem'in câmi-sûretinin tafsîlidir.

İnsan-Nefs

İnsan = nefsin sülûku. Yedi mertebe (emmâreden safiyyeye) insanın iç-yolculuğudur.

İbn Arabî / Fusûsu'l-Hikem

Adem Fassı (İlâhiyye) — câmi-halîfe; Şît Fassı (Nefsiyye) — nefs-zinciri; Muhammed Fassı (Ferdiyye) — Hakîkat-i Muhammediyye doruğu.

İlgili Kavramlar

İnsân-ı Kâmil, Hz. Adem, Nefs, Halîfe, Hakîkat-i Muhammediyye, Nefes-i Rahmânî, Rûh, Ahsen-i Takvîm.