Zât
✓ OnaylıZât (الذات), İslâm düşüncesinde Allah'ın **bizatihi öz varlığını** ifade eden, kelâmın da tasavvufun da en yüksek katmanında duran bir kavramdır. Sözlükte "kendinde olan, öz, sahip" anlamına gelir.
Tanım
Zât (الذات), İslâm düşüncesinde Allah'ın bizatihi öz varlığını ifade eden, kelâmın da tasavvufun da en yüksek katmanında duran bir kavramdır. Sözlükte "kendinde olan, öz, sahip" anlamına gelir. Felsefî terim olarak ise bir varlığın sıfat ve fiillerinden mantıksal olarak ayrı düşünülen, onların ardındaki "öz"dür. Allah'ın zâtı meselesi, dinî düşüncenin en kritik sınır taşlarından birini çizer: zât bilinemezdir, sıfatlar üzerinden tanınır.
Kelâmî Çerçeve
Sünnî kelâmda zât-sıfat ilişkisi şöyle kurulur:
- Zât Allah'ın kendisidir.
- Sıfât-ı Zâtiyye (Vücûd, Kıdem, Bekā, Vahdâniyet, Muhâlefetün li'l-havâdis, Kıyâm bi-nefsihi) zâttan ayrı düşünülemeyen, fakat zât da değil sıfat olan altı temel niteliktir.
- Sıfât-ı Sübûtiyye (Hayât, İlim, Semî', Basar, İrâde, Kudret, Kelâm, Tekvîn) ise yaratı
"Zât Bilinemez" Öğreti
Klasik kaynaklar Hz. Peygamber'e atfedilen bir hadiste şu ölçüyü koyar: "Tefekkerû fî halkıllâh ve lâ tefekkerû fî zâtillâh" — "Allah'ın yarattıkları üzerinde tefekkür edin, zâtı üzerinde değil." Bu hadis, zâtın akıl ve hayal sınırlarını aştığının açık beyânıdır.
Tasavvufî Yaklaşım: Tecellî-i Zâtî
Sufî gelenek zâtı kelâmın "soyut bir kavramı" olarak değil, sülûkün varış noktası olarak ele alır. Sufî tecrübede tecellîler hiyerarşisi şöyledir:
Bu Kavram'in Gectigi Eserler
Terzibaba - Necdet Ardıç
6x“Bir de mutlak zâtı var ki Â'maiyette olan, daha ilk hâlinde olan, işte oraya ne bir beşerin, ne meleğin nüfus etmesi mümkün değildir. Aleyhissâlatü vesselâm...”
Sayfa 53
Terzibaba - Necdet Ardıç
4x“...amber (4) Hz. Mûsâ (a.s.) sohbetinden.) ------------------- ZÂTÎ TEVHÎD : İbrâhîmiyyet mertebesi (tevhid-i ef'al) tevhid-i zâtsız teşbih dir. Tevhid-i ef'al, tevhid-i esmâ, tevhid-i sıfat mertebelerine,...”
ÂDEMİN TARİFİ :
Terzibaba - Necdet Ardıç
3x“İşte sırf ve mutlak zât Allah’ın mutlak zâtı vardır. Onun ilk zuhuru Hakikat-i Muhammediyyedir. Bütün âlemlerin programı oraya verilmiştir. Zira Zât-ı Ahadiyye hase...”
( ) (Hakk) esmâsı Kûr’ân da (247) def’a geçmektedir, toplarsak, (2+4+7=13) tür.
Terzibaba - Necdet Ardıç
3x“...kkat edelim hiç güç sahibinden ayrı olur mu? Değil tabi ki, Zâtının varlığının ifadesi bu, sen ister melek de, ister Nur de, Zâtının tecellisi, zuhurudur ve o tecelli de Zâtından ayrı birşey değildir. Bü...”
“Rahmân’ı haberi olan birisinden sor”
“...kkat edelim hiç güç sahibinden ayrı olur mu? Değil tabi ki, Zâtının varlığının ifadesi bu, sen ister melek de, ister Nur de, Zâtının tecellisi, zuhurudur ve o tecelli de Zâtından ayrı birşey değildir. Bü...”
(53) Ve iz ateyna MuselKitabe velFurkane le'alleküm tehtedun;
Terzibaba - Necdet Ardıç
3x“...kkat edelim hiç güç sahibinden ayrı olur mu? Değil tabi ki, Zâtının varlığının ifadesi bu, sen ister melek de, ister Nur de, Zâtının tecellisi, zuhurudur ve o tecelli de Zâtından ayrı birşey değildir. Bü...”
İSLÂM, ÎMÂN, İHSâN, ÎKÂN, BAHSİ
Terzibaba - Necdet Ardıç
“...anan bu hakikatin açılımı, tafsilinin harekete geçmesi yine Zâti olarak “fetha/üstün” harekesiyle çünkü her “fetha/üstün””
“vellezîne yu’minune bima ünzile ileyke
Bilgiler
- era
- klasik
- arabic
- الذات
- domain
- kelam
- related_to
- sifat,tenzih,vahdet-i-vucud,huvviyet,amaiyyet