Abdâl nasıl gerçekleşir?

Abdâl, tasavvufî sülûkun önemli mertebelerinden biridir ve bir velâyet sınıfını ifade eder. Bu makamın temelinde, sâlikin nefsânî sıfatlarını ilâhî sıfatlara dönüştürmesi yatar. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde bu durum, "şarap" olarak nitelendirilen benlik sarhoşluğu veren nefsânî sıfatların, "sirke" olarak ifade edilen övülmüş ruhanî sıfatlara dönüşmesiyle açıklanır¹. Bu dönüşüm neticesinde ruh, Hakk'ın halifesi olur ve sıfatları ilâhî sıfatların bir yansıması haline gelir⁵.

Abdâl makamına ulaşan evliyâlar, beşerî sıfatlarını ilâhî sıfatlara, kulluk vücudunu ise Hakkânî vücuda çevirmiş kâmil kişilerdir². Onların nefesleri, gönüllerde ve canlarda yeşillik bitiren bir bahar gibidir². Bu kişiler, velâyet ehlinin sınıflarından olup, Hakk dergâhının serhengleri (öncüleri) olarak işleri çözmek ve bağlamakla görevlidirler. Genel olarak "ahyâr" denilen üç yüz kişilik bir zümrenin içinde yedi kişiye "abdâl" denir³.

Abdâllar, ilâhî emirle sûret âleminde tasarruf vazifesiyle mükellef olduklarından, görevleri gereğince hareket ederler⁶. Peygamberlerin ardından yeryüzünün direkleri olarak kabul edilirler ve Cenâb-ı Hakk'ın yüce bir kavmi olarak varlıklarını Hakk'a bedel verenlerdir⁴. Abdâlın gönlü, göklerden daha yüce olarak nitelendirilir⁷. Bazı durumlarda, abdâlların istedikleri yerde kendilerinin misli olan ruhanî sûretlerini ikâme edebildikleri ve görenlerin farkına varmadığı da belirtilir⁸.