Âlem-i Misâl nedir?

Âlem-i Misâl, tasavvuf metafiziğinde önemli bir berzâhî mertebedir. Konum olarak, soyut âlemler (lâhût, ceberût, melekût) ile somut âlem (nâsût) arasında bir kuşak görevi görür. Bu âlem, Zât'ın hariçte birtakım latif şekil ve sûretlerle zuhur ettiği bir mertebedir³. "Misâl âlemi" denilmesinin sebebi, ruh âleminden meydana gelen her bir ferdin, cisimler âleminde kazanacağı sûrete benzeyen bir sûretin bu âlemde meydana gelmesidir³.

Âlem-i Misâl iki ana türe ayrılır: Misâl-i mutlak ve Misâl-i mukayyed. Misâl-i mutlak, kâinatın ezelî sûretlerinin bulunduğu mahal olup, nefes-i Rahmânî mertebesinde Hak'ın ilminden gelen sûretleri barındırır. Misâl-i mukayyed ise, sâlikin şahsî keşiflerinin, rüyâlarının ve mükâşefelerinin gerçekleştiği, insanın iç âlemine bağlı olan mahaldir.

Bu âlem, âlem-i ervâhın feyzini şehâdet âlemine ulaştıran bir vasıta olarak işlev görür⁴. Ruhlar ile cisimler arasında bir berzah olması sebebiyle, hem zâhir hem de bâtın özelliklerini kendinde toplar, ancak her iki âlemden de ayrı bir varlığa sahiptir¹. Âlem-i Misâl, âlem-i şehâdetin bâtını ve melekûtu olup, âlem-i şehâdetin sûretlerine bu âlemden imdâd olunur⁵.

İnsanî hayâlin bir tarafı âlem-i misâle, bir tarafı da kendi nefsine ve bedenine bağlıdır⁶. İnsanın hayâl aynasında tasvir edilen sûretler yüce yönden, yani âlem-i misâlden inmiş ise, gerek uyanıklıkta gerek uykuda olsun hak ve sabittir. Zira Âlem-i Misâl, Hakk'ın ilminin hazinesidir ve onda hata mümkün değildir⁶. Bu âlemden inen sûretler, eğer tabire muhtaç olmayıp duyular âleminde aynen zuhur ederse buna "keşf-i mücerred" denir⁷. Kalp gözü açık olanlar, âlem-i misâldeki bu sûretleri âlem-i şehâdette de görebilirler⁸.