A'maiyyet kalpte mi rûhta mı sırda mı tecellî eder?

A'maiyyet, tasavvufî vücud bahsinin en üst mertebesidir ve Hak'ın bilinme ile idrâk edilme imkânının ötesindedir. Bu mertebe, varlık mertebelerinin başlangıcı ve tüm hakikatlerin özüdür; sırf Zât'tan ibaret olup, hiçbir şekilde tanımlanamaz ve Hakk'a ya da halka ait bir özellik taşımaz¹. "Kâne'llâhu fî amâ" hadîsi (Tirmizî) bu mertebenin asîl dayanağıdır ve zaman ile mekân yokluğunu ifade eder. A'maiyyet'ten sonra Ahadiyyet, Vahidiyyet, Ulûhiyyet ve Rahmâniyyet mertebeleri zuhura gelir²·³.

Kalp ve ruh ise A'maiyyet'ten sonraki tecellî mahalleridir. Kalp, esmânın tecellî alanıdır ve arındığında Hakk'ın aynası olur⁴. Kalpte huşû, sekîne, muhabbet gibi hâller tecellî eder ve ilâhî sıfatların mazharı olduğunda ruhun da üstünde bir dereceye yükselir⁵·⁶. Ruh ise nûr-u Muhammedî, hayât-ı sermedî ve ilm-i ledün ile irtibâtlıdır. İlm-i ledün, tahsil ile kazanılmayan, Hakk'ın Zâtî tecellîsi olan vehbî bilgidir⁷. Ancak sır, Hak ile abd arasındaki mahrem olup, en derin tecellîlerin mahalli olarak kabul edilir. Sır, Allah'ın varlığının zahiri içindeki ilâhî sırrı temsil eder ve ruhun bedende ve varlıkta bağımsız olmadığını gösterir⁸. Bu bağlamda A'maiyyet, hiçbir taayyün olmayan ilk hal olarak⁹ sırda tecellî eden en yüce ve mutlak bilinmezlik mertebesidir.