A'maiyyet kelimesinin tasavvuftaki anlamı nedir?

A'maiyyet, tasavvuf vücud bahsinin en üst mertebesi olup, Hakk'ın bilinme ve idrak edilme imkânının ötesindedir. Hazerât-ı Hamse tasnifinde ilk sırada yer alır ve lâ-taayyün olarak da bilinir. Bu mertebe, aslında bir "mertebe" bile değildir; çünkü mertebe nispet kabul ederken, A'maiyyet hiçbir nispeti kabul etmez. "Amâ" kelimesinin etimolojik kökeni olan "körlük" anlamı, burada bir eksikliği değil, Hakk'ın hiçbir "görünür yüz" kabul etmeyişini, yani görünmezliğin sırrını ifade eder. Hakk, A'maiyyet mertebesinde kendi zâtında, kendi zâtıyla ve kendi zâtı için "gizli"dir; burada henüz "Allah" lafzı bile yoktur.

A'maiyyet, "gizli bir hazine" (kenzen mahfiyyen) olarak ifade edilir ve Hakk'ın âlemi halk etme arzusunun başlangıç noktasıdır³. Bu mertebede, Zât-ı Mutlak'ın kendinde bulunan â'maiyyet, a'demiyyet, zûlmiyyet, ilmiyyet, rûhiyyat ve nûriyyet gibi özelliklerin hepsi mevcuttur⁴. A'maiyyet'ten bir tecelli olunca Ahadiyyet zuhura gelir⁵. Bu geçiş, Hakk'ın kendini zuhura çıkarmayı dilemesiyle gerçekleşir ve bu zuhur ve tecellinin ilk ismine "Ahadiyyet" denir². A'maiyyet ve Ahadiyyet mertebelerinde henüz bir faaliyet yoktur; Hakk sadece kendini kendisi bilir¹. "Aşk" kelimesi de A'maiyyet'in ilahi şiddetle, kudrete dönüşerek bütün âlemlerde muhabbetle ortaya çıkması olarak açıklanır⁶. Tasavvuf ıstılahlarını anlamak için bu kavramların mutasavvıfların tarif ve kabullerine göre değerlendirilmesi önemlidir, zira fıtrî dildeki anlamları tasavvufi manayı karşılamaz⁷·⁸.