İçeriğe atla

Arş kaç kademede ele alınır?

Kavram TanımıTemel düzey21 görüntülenme11 kaynak
Kısa cevap

Arş, tasavvufî anlayışta ilâhî hükümranlığın sembolik mertebesi olup, farklı katmanlarda ele alınır. Sözlükte taht, tavan ve en üst âlem gibi anlamlara gelen arş, tasavvufta hem kâinatın en yüce âlemi (âlem-i illiyyin) olarak hem de bireysel varlıkta aklın ve kalbin mertebesi olarak açıklanır. Özellikle Gülşen-i Râz ve Şerhi'nde arşın, kişinin gerçek varlığı olan akl-ı evvelin etrafında döndüğü, kalbin ise arşın merkezi olduğu ve arşın gönül âlemi tarafından kuşatıldığı belirtilerek, arşın üç temel kademede idrâk edildiği anlaşılmaktadır: kâinatî, bireysel (akıl) ve bâtınî (kalp/gönül).

Detaylı cevap

Arş kavramı, tasavvufta hem kâinatın genel düzeni içinde hem de insanın iç âlemindeki mertebeler bağlamında farklı veçheleriyle ele alınır. İlk olarak, kâinatî arş ilâhî hükümranlığın ve en yüce âlemin sembolüdür¹·². Bu, "en üst âlem"³ olarak tanımlanır ve âlem-i illiyyin'i ifade eder. Hak âşıklarının içten gelen çığlıklarının bu arşa kadar ulaştığı belirtilir².

İkinci olarak, bireysel arş insanın kendi varlığındaki karşılığıdır. "Bireysel olarak varlığımızdaki, arş bizim başımız, yani aklımız arşımız bizim çatımız demek oluyor"³·⁴·⁵·⁶. Bu mertebede arş, aklın ve idrâkin en yüksek noktası olarak tezahür eder. Kişinin gerçek varlığının akl-ı evvelden geldiği ve arşın akl-ı evvel olan kişinin etrafında döndüğü ifade edilir⁷·⁸. Arşın üstüne çıkmak, kişinin gerçek varlığına bürünmesi anlamına gelirken, altına inmek birimselliğe düşmek olarak açıklanır⁸.

Üçüncü ve en bâtınî katman ise kalp/gönül arşıdır. Gönül, tüm âlemi kaplamış olan arşın merkezi olarak tasvir edilir ve arşın gönül çevresinde döndüğü belirtilir⁹. Kalp ve gönül kelimesinin altında ifade edilen melekût âlemi ve madde âlemi arşın altı olurken, gönül âlemi arşı da kaplamıştır; yani arşın üstü gönül âlemi olarak kabul edilir¹⁰. Bu bağlamda, "Arşın Rabbı bu evde oldu" ifadesiyle, Hakk'ın tecellîsinin kişinin kendi içindeki dengeyi kurmasıyla mümkün olacağı vurgulanır¹¹.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.

  1. 1Terzi Baba Necdet Ardıç — Biyografi, s. 167“Dolayısıyla (نجد ) NECD makamı ( ﻋﺮش ) ARŞ’tır. ( ﻋﺮش ) ARŞ hakkında kısaca bilgi verelim; Arş; sözlükte taht, köşk, gölgelik, çardak, tavan, çatı gibi ma’nâlar”Oku
  2. 2Mesnevî Cilt 6 · Beyit 3647 (s. 331)“Sessizdirler ve onların tekrar eden çığlıkları, onların yârinin arşına ve tahtına kadar gider. Hak âşıkları görünüşte sessiz bir haldedirler; ve fakat onların i”Oku
  3. 3Kıyâmet Sûresi, s. 67“------------------- “ Keennehü “ açıktan açığa rabbimin arşına nazar ediyorum, diyor. Bakın ne kadar müthiş bir hadise. Açıktan açığa rabbımın arşına nazar ediy”Oku
  4. 4Îmân ve İkân, s. 29“------------------- Ve devam ediyor “ Keennehü “açıktan açığa rabbimin arşına nazar ediyorum, diyor. Bakın ne kadar müthiş bir hadise. Açıktan açığa rabbımın ar”Oku
  5. 5Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 1), s. 53“------------------- Ve devam ediyor “ Keennehü” açıktan açığa rabbimin arşına nazar ediyorum, diyor. Bakın ne kadar müthiş bir hadise. Açıktan açığa rabbımın ar”Oku
  6. 6Zâriyât Sûresi, s. 59“Ve devam ediyor “ Keennehü “açıktan açığa rabbimin arşına nazar ediyorum, diyor. Bakın ne kadar müthiş bir hadise. Açıktan açığa rabbımın arşına nazar ediyorum.”Oku
  7. 7Gülşen-i Râz ve Şerhi (2), s. 61“Ey derviş, arş aşağı yukarı bir gün, bir gece içinde senin etrafında bir kere döner. İşte aklı evvel olan sen, kişi... Çünkü kişinin gerçek varlığı aklı evvelde”Oku
  8. 8Gülşen-i Râz ve Şerhi (1), s. 33“Gerçek varlığı aklı evvelden gelen aklı evvel olan kişinin etrâfında arş dönmektedir yâni aslında bizim yerimiz arşın üstüdür altı değildir. Arşın altına geçild”Oku
  9. 9Gülşen-i Râz ve Şerhi (2), s. 59“O ulu arş, iki cihanı nasıl kap­lamış! Neden ona arş dediler? İnsanın kalbi ile ne münasebeti var? Neden arş da daima dönmekte, kalp de… Neden bir lahza bile du”Oku
  10. 10Gülşen-i Râz ve Şerhi (2), s. 60“Kalp ve gönül kelimesinin altında ifade edilen melekut alemi ve madde alemi arşın altı oluyor. Gönül alemi arşı da kaplamıştır. Yani arşın üstü gönül alemi oluy”Oku
  11. 11İnsân-ı Kâmil (Cilt 1), s. 57“İşte o zaman: Arşın Rabbı bu evde oldu… Ayar tam ise arşın Rabbı oraya gelir. Aksi halde gelmez, gelemez yani hem gelemez, hem gelmez. Neden gelmez, çünkü orada”Oku

Dayandığı eserler

Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.