Aşk'ın önündeki başlıca engel nedir?
Tasavvufta aşkın önündeki başlıca engel, sâlikin kendi nefsidir. Nefsin farklı mertebelerdeki tezahürleri olan gaflet, cehâlet, ucb, riyâ ve nefsanî hayâ gibi haller, Hakk'a duyulan mahvedici sevgi olan aşkın tahakkukuna mâni olur. Özellikle nefse ait sıfatların ve heveslerin ruhu kirletmesi, Hakk'ın Zât'ını gözlemlemeye engel teşkil eder¹. Aşkın ilâhî bir delilik olarak kabul edildiği tasavvufta, akıl ve iradenin geri çekilmesi gerekirken, nefsin kontrolü ve benlik iddiaları aşkın önünde bir hicâb oluşturur.
Detaylı cevap
Aşk, sâlikin Hakk'a olan mahvedici sevgisi olup, sülûkun en yüksek itici gücüdür. Bu sevginin önündeki temel engel, sâlikin kendi nefsidir. Nefsin bu engeli, sülûkun farklı merhalelerinde değişik şekillerde ortaya çıkar. Bidâyet merhalesinde cehâlet ve gaflet aşkın idrâkine mani olur. Gaflet, Allah'tan habersizlik hali olup, aşkta karar kılmayı engeller². Vasat merhalesinde ise ucb (kendini beğenme) ve riyâ (gizli şirk) gibi nefsin ince hicâbları aşkın kemâle ermesini zorlaştırır.
Özellikle nefse ait sıfatların ve cismanî heveslerin ruhu kirletmesi, Hakk'ın Zât'ını gözlemlemeye engel teşkil eder. Ruh, bu "tozlardan" arındığında saf ve hâlis olur, böylece Hakk'ı gözlemlemeye engel kalmaz¹. Ayrıca, nefsanî hayâ da imana ve dolayısıyla aşka engeldir. Bu tür hayâ, nefsin kibir sıfatından kaynaklanır ve tevazu göstermekten utanma gibi hallerle kendini gösterir. Şeriata engel olan bu hal, imana da engeldir³. Aşkın, sarmaşık gibi sardığı yeri tamamen kuşatıp kendi hükmünü icra etmesi⁴ göz önüne alındığında, nefsin herhangi bir hükmü veya iradesi aşkın tam tahakkukuna engel olacaktır. Bu engellerin aşılması, mürşidlerin rehberliğiyle⁵ ve nefsin arındırılmasıyla mümkündür.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8 · s.659“O güneşin görülmesinden engel gelir, ne zaman ki onun tozu gitti, saf ve hâlis oldu. &10024; 2476. O güneşin görülmesinden engel gelir, ne zaman ki onun tozu gi”Oku
- 2Tüm Şiirlerim · s.100“İçerde dolaşarak tekrar, Sakın kılma aşk'ta karar, Gaflet sonradan neye yarar, Bak bak gözlerim sonra yine özlerim.”Oku
- 3Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3 · s.6057“Nefsanî hayâ imana engeldir. Çünkü onun kaynağı nefsin kibir sıfatıdır. Örneğin bazı kimseler evinin eşyalarını elinde taşımaktan ve halk arasında eski elbiseyl”Oku
- 4İnsân-ı Kâmil (Cilt 4) · s.195“Nasılki sarmaşık sarıldığı yeri tamamen sararak bünyesine alıyor ise, işte aşk’ta sardığı veya girdiği yeri böylece sarıp kuşatmaktadır. Ve kendi hükmünü orada ”Oku
- 5Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3 · s.5026“Su ve suyun evlatları, bir engel olmaksızın ateşten olgunlaşma ve hitap bulmazlar. &10024; 828. Su ve suyun evlatları, bir engel olmaksızın ateşten olgunlaşma v”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.