İçeriğe atla

A'yân-ı Sâbite eserinde A'yân-ı Sâbite kavramı nasıl ele alınır?

Kitap-KonuOrta düzey0 görüntülenme8 kaynak
Kısa cevap

A'yân-ı Sâbite, tasavvuf metafiziğinin temel kavramlarından biri olup, eşyanın Hakk'ın ilminde ezelî olarak sâbit olan "asıl mahiyetleri"ni ifade eder; kâinatın "taslağı" veya "planı" olarak da görülebilir. Bu kavram, insanın hakikatleri, ulûhiyetin bir düzeni, vahdetin yaygın hali, gayb âleminin tafsili, cemal sûretler, isimlerin ve sıfatların eserleri, yüce Hakk'ın malumatı ve yüce harfler gibi çeşitli şekillerde tanımlanır¹·²·³. A'yân-ı sâbite, henüz haricî vücuda gelmemiş, ancak "ne olacaksa o" olarak belirlenmiş hakikatlerdir ve vâhidiyyet mertebesinde Hakk'ın ilminde sâbit olan ilâhî sûretlerdir. Her bir a'yân-ı sâbite, Hakk'ın İzâfi Zât'ının bir veçhine karşılık gelir ve sabittir; aynı a'yân-ı sâbiteden bir ikincisi mümkün değildir⁴.

Detaylı cevap

A'yân-ı sâbite, tasavvufî düşüncede varlıkların Allah'ın ilminde ezelden beri mevcut olan değişmez özlerini ifade eder³. Bu kavram, "sâbit ayinler" veya "ezelî mahiyetler" olarak da adlandırılır ve İbn Arabî'nin Fusûs'unda merkezî bir yer tutar. A'yân-ı sâbite, kişinin özü, hakikati ve ilâhî kimliğidir; ilâhî isimlerin birer terkibidir⁵. Henüz varlık kokusu almamış ve mahlûk olmayan bu mertebe, Hakk'ın zâtıyla ve kendi zâtında, ilminde olan programıdır⁵·⁶.

Hazerât-ı Hamse sıralamasında a'yân-ı sâbite, vâhidiyyet mertebesinde, yani taayyün-i sânî'de yer alır. Bu, ahadiyyet (taayyün-i evvel) sonrası gelen bir mertebedir. A'yân-ı sâbite, zaman ötesinde bir tümeldir ve zamana bağlı bir varlık haline geçmek üzere zamanın belirli bir anıyla irtibatlandırıldığında kader olarak adlandırılır⁷. Bu durum, somut bir varlık olmak üzere hazırlıklarını tamamlamış bir a'yân-ı sâbiteyi gösterir⁷.

A'yân-ı sâbite, kendi varlığını isteme dilini taşır; bu istek "lisân-ı isti'dâd" (kabiliyet dili) ile yapılır. Hakk Teâlâ, bu istek üzerine "kün" (ol) emrini verir ve eşya haricî vücuda gelir. Bu kavram, cebir-ihtiyar meselesinin tasavvufî çözümünde de yer alır; "cebir vardır ama Hak'tan değil, kulun a'yân-ı sâbitesinden kendinedir" denilir (Cebir ve İhtiyâr). A'yân-ı sâbite, misâl âleminde latîf bir halde olduğundan, henüz bireysel kimliği oluşmamış ve varlığının farkında değildir; anne baba vesilesiyle şehadet âlemine geldiğinde ise beden ve benlik ile perdelenmiş olur⁸.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.

  1. 1Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2) · s.16“A’yân-ı Sâbite : İnsânın hakikatleridir. A’yân-ı Sâbite : Ulûhiyyetin bir düzenidir. A’yân-ı Sâbite : Vahdet’in yaygın halidir. A’yân-ı Sâbite : Gayb âleminin t”Oku
  2. 2Vahiy ve Cebrâîl · s.30“A’yân-ı Sâbite : İnsânın hakikatleridir. A’yân-ı Sâbite : Ulûhiyyetin bir düzenidir. A’yân-ı Sâbite : Vahdet’in yaygın halidir. A’yân-ı Sâbite : Gayb âleminin t”Oku
  3. 3Enbiyâ Sûresi · s.233“A’yân-ı Sâbite (Değişmez ayn’lar, hakikatler, özler, asıllar.) Varlıklar, Allah’ın kelâmıdır. O’nun ilminde bulunan bu mânâlar ise, “a’yân-ı sabite” tabiri ile ”Oku
  4. 4Şûrâ Sûresi · s.140“Zat'ın bir veçhi diğer veçhinden farklıdır dolayısyla bir a’yân-ı sâbiteden ancak bir tane vardır ve aynı a’yân-ı sâbiteden bir ikinci a’yân-ı sâbite olması müm”Oku
  5. 5A'yân-ı Sâbite · s.530““A’yân-ı sâbite” kişinin özü hakikati ve ilâh-î kimliğidir. Bunlar İlâh-î isimlerin birer terkibidir. A’yan-ı sâbite, varlık kokusu almamıştır. Ve a’yân-ı sâbit”Oku
  6. 6Terzi Baba Necdet Ardıç — Biyografi · s.152“Bu mertebede açığa çıkan her bir ilmi sûret, harici eşyadan her birinin hakikati ve onu terbiye eden Rabb-ı hassıdır. Sufi deyiminde her bir ilmi sûrete “ayn-ı ”Oku
  7. 7Bir Ressam Hikâyesi · s.36“A’yân-ı sâbite zaman ötesinde bir tümeldir. Eğer bir tümel zamana bağlı bir varlık haline geçecekse önce zamanın belirli bir anıyla irtibatlandırılır. Zamana ba”Oku
  8. 8Ölüm ve Kıyâmet Hakkında · s.4“A’yan-ı sâbite misâl âleminde latîf bir halde olduğundan yâni henüz bireysel kimliği oluşmadığından doğan varlık o âlemde henüz varlığının farkında değildir. An”Oku
Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.