İçeriğe atla

A'yân-ı Sâbite kitabına göre A'yân-ı Sâbite ne anlam taşır?

Kitap-KonuOrta düzey1 görüntülenme12 kaynak
Kısa cevap

A'yân-ı Sâbite, tasavvufî terminolojide eşyanın Hakk'ın ilminde ezelî olarak sabit olan asıl mahiyetleri, yani kâinatın ve her bir varlığın ilâhî planı ve taslağıdır. Bu kavram, Necm Suresi'nin 38-39. ayetindeki "insana ancak çabasının karşılığı vardır" ifadesinin bâtınî yorumunda, her insanın çabasının yolunun ezelden a'yân-ı sâbitesinde belirlendiğine işaret eder. İbn Arabî'nin Fusûs'unda merkezi bir yer tutan a'yân-ı sâbite, vahdet-i vücud doktrininin anahtar kavramlarından olup, vâhidiyyet mertebesinde Hakk'ın ilminde sabit olan ilâhî sûretlerdir. Henüz haricî varlık kokusu almamış, mahlûk olmayan bu hakikatler, Hakk'ın zâtıyla ve kendi zâtında ve ilminde olan programıdır¹·².

Detaylı cevap

A'yân-ı Sâbite, tasavvufî düşüncede varlıkların Allah'ın kelâmı olarak kabul edildiği ve O'nun ilminde bulunan mânâları ifade eden bir tabirdir³·⁴·⁵. Bu kavram için birçok farklı ifade kullanılsa da, temelinde insanın hakikatleri, ulûhiyetin bir düzeni, vahdetin yaygın hali, gayb âleminin tafsili, cemal sûretler, isimlerin ve sıfatların eserleri, Yüce Hakk'ın malumatı ve yüce harfler gibi anlamlar taşır⁴·⁶·³. İbn Arabî'nin "Biz yücelikler vasfı taşıyan harfler gibiyiz" sözü de bu son mânâya işaret eder⁷.

A'yân-ı Sâbite, Hazerât-ı Hamse sıralamasında vâhidiyyet mertebesinde, yani taayyün-i sânî'de yer alır. Bu mertebe, ahadiyyet (taayyün-i evvel) sonrasında gelir ve âlem-i ervâh, âlem-i misâl ve âlem-i şehâdet'ten önce gelir. A'yân-ı sâbite, zaman ötesinde bir tümel olarak kabul edilir ve zamana bağlı bir varlık haline geçecekse, önce zamanın belirli bir anıyla irtibatlandırılır⁸. Zamana bağlı olarak taayyün eden a'yân-ı sâbiteye "kader" denir; bu, somut bir varlık olmak üzere hazırlıklarını tamamlamış bir a'yân-ı sâbitedir⁸. Bu bağlamda, kader hakkında bilgi sahibi olmak, aslında a'yân-ı sâbite hakkında bilgi sahibi olmak anlamına gelir⁹. Ancak a'yân-ı sâbite, ilâhî bilincin iç yapısını oluşturduğu için asli hakikatini ancak Hakk bilir⁹.

A'yân-ı sâbite, kendi varlığını isteme dilini, yani "lisân-ı isti'dâd"ı taşır. Hakk Teâlâ, bu isteğe binaen "kün" (ol) emrini verir ve eşya haricî varlığa gelir. Bu ilâhî program, henüz varlık kokusu almamış ve mahlûk olmayan bir mertebedir; Hakk'ın zâtıyla ve kendi zâtında ve ilminde olan bir programdır¹·². Cebir-i ihtiyâr meselesinin tasavvufî çözümünde de, cebir Hak'tan değil, kulun a'yân-ı sâbitesinden kendine atfedilir¹⁰. Misâl âleminde latîf bir halde bulunan a'yân-ı sâbite, şehadet âlemine geldiğinde beden ve benlik ile perdelenir¹¹. Hakikat-i Muhammediyye'nin a'yân-ı sâbitesi ise tüm âlemlerin a'yân-ı sâbitelerini kapsayan geniş bir programdır; her bir varlığın a'yân-ı sâbitesi bu büyük çemberin içindeki küçük çemberler gibidir¹².

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.

  1. 1A'yân-ı Sâbite · s.530““A’yân-ı sâbite” kişinin özü hakikati ve ilâh-î kimliğidir. Bunlar İlâh-î isimlerin birer terkibidir. A’yan-ı sâbite, varlık kokusu almamıştır. Ve a’yân-ı sâbit”Oku
  2. 2Terzi Baba Necdet Ardıç — Biyografi · s.152“Bu mertebede açığa çıkan her bir ilmi sûret, harici eşyadan her birinin hakikati ve onu terbiye eden Rabb-ı hassıdır. Sufi deyiminde her bir ilmi sûrete “ayn-ı ”Oku
  3. 3Enbiyâ Sûresi · s.233“A’yân-ı Sâbite (Değişmez ayn’lar, hakikatler, özler, asıllar.) Varlıklar, Allah’ın kelâmıdır. O’nun ilminde bulunan bu mânâlar ise, “a’yân-ı sabite” tabiri ile ”Oku
  4. 4Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2) · s.16“A’yân-ı Sâbite : İnsânın hakikatleridir. A’yân-ı Sâbite : Ulûhiyyetin bir düzenidir. A’yân-ı Sâbite : Vahdet’in yaygın halidir. A’yân-ı Sâbite : Gayb âleminin t”Oku
  5. 5Vahiy ve Cebrâîl · s.29“A’dem (yokluk), zûlmet ve zûlm kelimelerinin ger-çek mânâlarını anlamaya çalıştıktan sonra yukarıda geçen “a’yân-ı sabite” ifadesini de kısaca anlatmaya çalışal”Oku
  6. 6Vahiy ve Cebrâîl · s.30“A’yân-ı Sâbite : İnsânın hakikatleridir. A’yân-ı Sâbite : Ulûhiyyetin bir düzenidir. A’yân-ı Sâbite : Vahdet’in yaygın halidir. A’yân-ı Sâbite : Gayb âleminin t”Oku
  7. 7Enbiyâ Sûresi · s.234“A’yân-ı Sâbite (Değişmez ayn’lar, hakikatler, özler, asıllar.) Varlıklar, Allah’ın kelâmıdır. O’nun ilminde bulunan bu mânâlar ise, “a’yân-ı sabite” tabiri ile ”Oku
  8. 8Bir Ressam Hikâyesi · s.36“A’yân-ı sâbite zaman ötesinde bir tümeldir. Eğer bir tümel zamana bağlı bir varlık haline geçecekse önce zamanın belirli bir anıyla irtibatlandırılır. Zamana ba”Oku
  9. 9Bir Ressam Hikâyesi · s.37“Bir a’yân-ı sâbite kendini somut olarak var olan bir şeyde kuvveden fiile çıkarmak üzere olan hassas bir haldir. Varlığın sırrı kaderin içinde faş olmaktadır. K”Oku
  10. 10Cebir ve İhtiyâr,
  11. 11Ölüm ve Kıyâmet Hakkında · s.4“A’yan-ı sâbite misâl âleminde latîf bir halde olduğundan yâni henüz bireysel kimliği oluşmadığından doğan varlık o âlemde henüz varlığının farkında değildir. An”Oku
  12. 12Altı Peygamber (Cilt 6) — Hz. Muhammed (s.a.v.) · s.59“Yani Hazret-i Peygamberin, Hakikat-i Muhammediy-yenin a’yân-ı sabitesidir. A’yân-ı sâbite bilindiği gibi âlemlerin programıdır. Ve kişilerin programıdır. Hakika”Oku
Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.