Bakara 115 ayetindeki Vâhidiyyet kavramı tasavvufta neye işaret eder?

Bakara Sûresi 115. ayetindeki "fe eynema tüvellu fesemme vechullah" (Nereye dönerseniz dönün, Allah'ın vechi oradadır) ifadesi, tasavvufî açıdan Hakk'ın her yerde hazır ve nazır oluşunu, yani O'nun her cihetteki tecellîsini ve her mertebede mevcut olan yüzünü anlatır¹·². Bu durum, özellikle vâhidiyyet mertebesiyle ilişkilendirilir. Vâhidiyyet, Hakk'ın sıfat ve esmâ ile taayyün ettiği, ahadiyyetten sonra gelen ve kesretin (çokluğun) zeminini oluşturan teklik mertebesidir. Ahadiyyet hiçbir nispet kabul etmezken, vâhidiyyet "er-Rahmân, el-Mâlik, el-Kuddûs" gibi ilâhî isimlerin ve sıfatların tafsîl bulduğu bir kademedir. Dolayısıyla, Bakara 115. ayet, Hakk'ın bu esmâ ve sıfatları aracılığıyla her yerde tecellî ettiğini ve her yönde O'nun vechinin görülebileceğini ifade eder. Kâmil ârifler, namaz kılarken dahi Kâbe-i Muazzama yönünü ilâhî vecihlerden bir vecih olarak düşünürler, çünkü Hakk'ın vechinin mertebeleri vardır³. Eğer bir müslüman, Hakk'ın bütün zuhur yerlerinden birini inkâr ederse, şeriat ona müslüman demez; zira Hakk'ın her mertebede yüzü mevcuttur⁴·⁵. Bu ayet, Hakk'ın varlığını hiçbir duruma ve varlığa nispet edilmeden, algılama araçlarına göre her şeyde tespit edilebilen bir gerçeklik olarak tanımlar².