Bakara 269 ayeti Terzibaba çizgisinde nasıl şerh edilir?

Bakara 269. ayet, Terzibaba'nın tasavvufî irfan geleneğinde önemli bir yer tutar ve hikmet kavramının derinlemesine anlaşılmasına ışık tutar. Ayet, hikmetin Allah tarafından dilediği kimseye verildiğini ve bu hikmetin sahibine "hayr-ı kesîr" yani çok hayır bahşettiğini belirtir¹. Terzibaba, bu ayeti şerh ederken, hikmetin sadece kuru bir bilgi olmadığını, aksine kulun ilâhî ahlâkla ahlâklanması ve Hakk'ın nûruyla renklenmesi olan sıbgatullah ile ilişkilendirir³. Hikmet verilen kişi, Hakk'ın tecellîlerine ayna olan bir halîfe vasfını taşır; bu halîfelik, nefsin hilâfet iddiâsından soyutlanarak Hak'ın emânetini izhâra mahal olmasıyla tahakkuk eder.

Terzibaba'nın öğretisinde hikmet, aynı zamanda mîzân kavramıyla da yakından ilişkilidir. Hikmet sahibi kişi, kalbinin Hak ile halk arasındaki dengesini (bâtınî mîzân) korur ve her amelinde kendisini Hak'ın hükmü mîzânına çeker. Bu, kâinatın bizzat bir denge üzerinde kurulu olduğu vücudî mîzânın idrâkiyle de pekişir. Hikmet, sâlikin kalbinin Hak'la perdesizleştiği mârifet mîzânına ulaşmasını sağlar; burada her hâl ve zuhûr, Hak'ın bir 'tartı' tecellîsi olarak görülür. Terzibaba'nın eserleri, İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem'i ve Mevlânâ'nın Mesnevî'si gibi tasavvufî metinlerin şerhleri aracılığıyla bu hikmet anlayışını günümüz insanına aktarmayı hedefler⁴. Bu şerhler, hikmetin sadece teorik bir bilgi değil, aynı zamanda yaşanılan bir hâl ve Hak'la perdesiz bir ilişki olduğunu vurgular.