Bakara 269 ayetinin irfânî yorumu nedir?

Bakara Suresi 269. ayet, tasavvufî ve irfânî açıdan derin anlamlar taşır. Ayette geçen hikmet, Allah'ın dilediği kimseye verdiği çok hayır olarak tanımlanır¹·²·³. Bu hikmet, sadece bilgi veya akıl yürütme değil, aynı zamanda ilâhî hakikatleri idrâk etme ve onlarla amel etme yeteneğidir. Tasavvufta bu durum, kulun ilâhî ahlâkla ahlâklanması ve Hakk'ın nuruyla renklenmesi olarak ifade edilen Sıbgatullah kavramıyla ilişkilendirilir⁴.

Hikmetin verilmesi, kişiye büyük bir hayır bahşedilmesi demektir¹. Bu hayır, Lokman (a.s.) örneğinde olduğu gibi, Allah'ın her şeyi bildiği ve en küçük bir amelin bile karşılığını vereceği idrâkini içerir. Lokman (a.s.)'ın oğluna söylediği "Yavrucuğum! Şüphesiz ki o (yaptığın iş), bir hardal tanesi ağırlığında olsa, bir kayanın içinde veya göklerde yahut yerin derinliklerinde bulunsa bile, Allah onu mutlaka ortaya çıkarır" sözleri, bu hikmetin bir tezahürüdür⁵. Bu, sâlikin her anını Allah'ın gözetimi altında tutması, yani murâkabe bilinciyle yaşaması gerektiğini gösterir.

Hikmet, bazen sözlü olarak ifade edilirken, bazen de suskunlukla anlaşılır⁵. Bu durum, irfân ehlinin bâtınî hakikatlere vâkıf olmasını ve bu hakikatleri sözle ifade edemediği durumlarda dahi idrâk etmesini ifade eder. Nitekim, Hallac-ı Mansur gibi irfân ehli kimselerin, bu sırrı ağyara açtıklarında bedenen eleme uğramaları, ancak bâtınlarına rahmet-i râhimiyye olması, bu hikmetin derinliğini ve taşıdığı zorlukları gösterir⁶. Bu bağlamda, hikmet verilen kimse, Allah'tan aldığı emaneti taşıma vasfı olan halîfelik makamına ehil hale gelir. Halîfe, kendi başına müstakil bir vücut sahibi değil, Halîk'ın zuhûruna ayna olan bir mahaldir. Bu da hikmetin, kişinin benliğini aşarak ilâhî tecellîlere mahal olmasına vesile olduğunu gösterir.