Bakara 30 ayetinin Terzibaba'ya göre amelî yansıması nedir?

Bakara 30'daki halîfelik, tasavvufta insanın Hak'tan aldığı emaneti taşıma vasfının ismidir. Bu emanet, Ahzâb 72'deki 'Emânet Âyeti'nde de belirtildiği üzere, esmâ-i ilâhiyye'nin câmî mahalliyetidir; yani insanın Allah'ın bütün isimlerini taşıyacak kapsamlı bir mahal olmasıdır. Terzibaba çizgisinde bu halîfelik, sâlikin nefsinin hilâfet iddiâsından arınmasıyla başlar. Nefis, kendi başına bir varlık ve hüküm sahibi olduğunu zannederek hilâfet iddiasında bulunabilir. Ancak sâlik, bu iddiadan tezkiye yoluyla soyutlanmalıdır. Bu arınma, kalpten gelen samimiyetle olmayan, gösterişe dayalı amellerden uzak durmayı gerektirir¹·². Zira Allah, suretlere ve amellere değil, kalplere ve niyetlere bakar¹·³. Nefsin bu iddiadan soyutlanmasının ardından, sâlik Hakk'ın hilâfet emanetini izhâra mahal olur; bu, tecellî merhalesidir. Bu merhalede sâlik, kendi başına müstakil bir vücud sahibi olmadığını, aksine Halîk'ın zuhûruna ayna olduğunu idrâk eder. Nihayetinde, 'halîfe' ile 'müstahlif' arasında perdesizlik hâli yaşanır. Bu durum, sâlikin ilâhî ahlâkla ahlâklanması ve Hakk'ın nuruyla renklenmesi olan Sıbgatullah (Bakara 2/138) kavramıyla da ilişkilidir. Sâlik, zikirler ve sâlih amellerle nefsinin kötü ahlâklarından temizlendikçe kalbinde iman nuru parlamaya ve ilâhî hakikatler onda tecellî etmeye başlar⁴. Bu amelî süreç, insanın kâinattaki özel konumunu ve emanete ehliyetini tahakkuk ettirmesidir.