Bekâ billâh kavramı neye işaret eder?

Bekâ billâh, tasavvuf sülûkunun kemâli ve fenâ ile başlayan yolculuğun gerçek varış noktasıdır. Sâlikin yolculuğu üç aşamada gerçekleşir: (1) Sülûk ile mücâhede ederek kendi vücudundan ayrılmaya başlar. (2) Fenâ fillâh mertebesinde kendi vücudundan tamamen fânî olur, geriye sadece Hak kalır. (3) Bekâ billâh aşamasında ise sâlik fenâdan döner, ancak dönen artık "kendisi" değildir; Hak ile kâim olarak halkın arasına döner. Bu son aşamada sâlik, zâhirde insan olarak yaşarken, bâtınında Hak ile birlikte olur.

Bekâ, lugatte "kalıcılık, devamlılık, sona ermeme" demektir ve akâidde Hak'ın sıfât-ı zâtiyyesinden biri olan "sonsuzluk" mânâsına gelir. Tasavvufta ise sâlikin Hak ile bâkî olması, yani bekâ billâh hâlidir. Bu makâm, sâlikin kendi hakikatinden varlık ve benlik dikenini çıkarıp, "Çü bildim cümle Hak imiş, Arada gayrı yok imiş, Bikülli onda gark imiş Ne ben vârım ne irfânım!" beytinde ifade edildiği gibi, her şeyin Hak olduğunu idrâk etmesiyle gerçekleşir³.

Bekâ billâha eren kimse, bu yaşantısını çevresindeki taliplilerine de aktarmalıdır. Bekâ billâhtan tekrar dünyaya mânen görevli olarak gönderilen kimse, kabiliyetli olanları elinden tutup Hakk'a doğru yolculuğa çıkarmalı ve onların da kemâle ermelerine vesile olmalıdır⁴·⁵. Bu durum, insân-ı kâmillerin bekâ billâh makamından arızî tabiata ve talep sûretine dönüş hâlidir⁶. Fenâ ve bekâ hakikati, sâlikin önce nefsin arzu ve iddialarında fânî olup, ardından Allah'ın tecellîsiyle dirilerek bekâ billâh mertebesine ulaşmasıyla nihayet bulur⁷.