Bekâ billâh kelimesinin tasavvuftaki anlamı nedir?

Bekâ billâh, lügatte "kalıcılık, devamlılık, sona ermeme" anlamına gelen bekâ kelimesinin "Allah ile" mânâsına gelen "billâh" edatıyla birleşmesinden oluşur¹·². Tasavvuf ıstılâhında ise, sâlikin kendi benliğinden ve vücud iddiâsından tamamen sıyrılıp (fenâ fillâh), ardından Hak'ın varlığıyla var olması, yani Hak ile bâkî kalmasıdır³. Bu makâm, sülûkun zirvesi ve kemâli olarak kabul edilir.

Sâlikin yolculuğu üç ana aşamadan geçer: Öncelikle sülûk ile mücâhede ve tezkiye yapar. Ardından fenâ fillâh makâmına ulaşır ki bu, kendi vücudundan fânî olma hâlidir. Fenâ fillâh, fiillerden, sıfatlardan ve zâttan fenâ olmak üzere üç kademede gerçekleşir ve sâlikin kendi zâtının müstakil bir varlık olmadığını idrâk etmesidir. Fenâ fillâh'ın ardından gelen bekâ billâh ise, sâlikin Hak ile kâim olarak halka dönmesi, yani dünyevî görevlerini sürdürürken bâtınında Hak ile meşgul olmasıdır. Bu, fenânın devamı ve fenânın da fenâsıdır; sâlik fânîlik bilincinden bile fânî olduğunda kâmil bekâya ulaşır.

Bekâ billâh makâmına eren kimse, ârif billâh olarak hayatını sürdürür⁴. Bu makâma ulaşan sâlikin, çevresindeki taliplileri de Hakk'a doğru yolculuğa çıkarması ve onların da kemâle ermelerine vesile olması beklenir⁵. Hz. Peygamber, Mîrâc'dan dönüşüyle bekâ billâh'ın kâmil bir örneğini teşkil eder; zira o, fenâda kalmayıp halkı Hakk'a çağırmak için dönmüştür. Bekâ billâh, aynı zamanda "nebeün azîm" olarak ifâde edilen fenâ ile yok oluşun ardından bekâ ile dirilişin haberidir⁶.