Bekâ kavramı hangi durumlarda bozulur veya gizlenir?

Bekâ, sâlikin fenâdan sonra Hak'la kâim olarak halka dönmesi, yani bekâ billâh mertebesidir. Ancak bu yüce makamın bozulması veya gizlenmesi, sülûk yolundaki en büyük tehlikelerden biridir. Bu durumun üç temel sebebi vardır:

Birincisi, niyet bozulmasıdır. Sâlikin amellerine riyâ (ameli halk için yapma), sum'a (amelinin duyulmasını isteme) veya ucb (kendi amelini beğenme) karışması, o hâlin tahakkuk etmeyip gizlenmesine yol açar. Bu üç âfet, "şirk-i hafî" olarak kabul edilir ve "Ameller niyetlere göredir" (Buhârî, Bed'ü'l-vahy 1) hadisiyle de vurgulandığı gibi, niyetin temizliği tasavvufî hâllerin sıhhati için esastır.

İkincisi, şer'î edebin terkidir. Bir hâl ne kadar yüksek görünse de, şer'î ölçülere muvafık olmadığı sürece istidrâçtır; yani Hak'tan değil, nefisten veya cinden gelir. İbn Arabî'nin de belirttiği gibi, "Şer'a muvâfık olmayan keşf, keşf değil, hayâldir." Bu durum, bekâ gibi ulvî bir hâlin de şer'î sınırlar dışına çıkıldığında bozulmasına neden olur.

Üçüncüsü, gaflet ve ülfettir. Sâlikin hâlin sahibinden gâfil olup, hâlin kendisine âşık olması durumunda, o hâl gizlenir. Bu, "Onlar Allâh'ı unuttular, Allâh da onları unutturdu" (Haşr 59/19) ayetinde ifade edilen ilâhî bir terbiyedir. Bazen bu gizlenme (kabz hâli), sâlikin bekâ-i tâm'a hazırlanması için bir lütuf olarak da tecelli edebilir. Mesnevî'de de belirtildiği gibi, bedensel yoğunluğun baskın gelmesiyle bekâya çeken eğilimler gizlenebilir¹. Ruhânî hükümler üstün geldiğinde nefsânî sıfatların gizlenmesi gibi, içsel kuvvet bulunca dışsal hükümler gizlenir². Kulun kulluğunun gizlenip, yerinde Hakk isminin kalması da fenâ yoluyla gerçekleşir³·⁴.