Besmele hâline ulaşmak için hangi nefs mertebesi aşılmalıdır?
Tasavvufî anlayışa göre, besmele hâline ulaşmak için doğrudan aşılması gereken belirli bir nefs mertebesi kaynaklarda açıkça belirtilmemiştir. Ancak, nefs mertebelerinin aşılması, özellikle de nefs-i emmâre ile mücadelenin besmele ile başladığı ve besmelenin tüm mertebeler için bir anahtar olduğu ifade edilmektedir. Besmele, sâlikin nefs-i emmâre zulmetinden kurtulup mânevî yolculuğuna başlaması ve ilerlemesi için olmazsa olmaz bir şart olarak sunulur. Bu, besmelenin sadece bir başlangıç değil, aynı zamanda tüm sülûk boyunca rehberlik eden bir hakikat olduğunu gösterir¹·².
Detaylı cevap
Tasavvufî sülûkta nefs mertebeleri, sâlikin mânevî ilerlemesini gösteren basamaklardır. Bu mertebeler, nefs-i emmâre'den başlayarak nefs-i sâfiye'ye kadar uzanır (K2-T3 — K2). Besmele ise, bu yolculuğun her aşamasında önemli bir yer tutar. Kaynaklar, nefs-i emmâre ile mücadelenin besmele ile başladığını açıkça belirtir¹. Nefs-i emmâre, kötülüğü emreden, insanı günahlara ve dünyevî arzulara sürükleyen en alt nefs mertebesidir³. Bu mertebede şehvet, gazab, kibir, hırs gibi olumsuz özellikler hâkimdir ve ancak zâhirî ibadetler mümkündür (K2-T3 — K2).
Besmele, bu nefs-i emmâre'nin "gruz gazlarının izale edilmesinde" ve "ruhanî hayvanın (nefs-i emmâre) boğazlanmasında" etkili bir araç olarak görülür⁴·⁵. Bu, besmelenin nefs-i emmâre'nin olumsuz etkilerinden arınma sürecinde kritik bir rol oynadığını gösterir.
Ayrıca, besmelenin "âlemlerin oluşumunu ve hakikatini anlattığı" ve "her yere anahtar" olduğu vurgulanır². Bu ifade, besmelenin sadece nefs mertebelerinin aşılmasında değil, aynı zamanda daha yüksek mânevî idrâklere ulaşmada da temel bir unsur olduğunu ima eder. Dolayısıyla, besmele hâline ulaşmak, nefs-i emmâre ile başlayan ve tüm nefs mertebeleri boyunca devam eden bir arınma ve idrâk sürecinin bir parçasıdır. Her nefs mertebesi için besmelenin çekilmesi, sâlikin mânevî yolculuğunda ilerlemesini sağlayan "olmazsa olmaz bir şart" olarak kabul edilir¹.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Sohbet Arası Sohbetler CD 9 (2002) · s.117“Şimdi bunun yedi tanesi yani 21 besmeleden yedi tanesi her şeye besmele ile başla deniyor ya bu mertebeler de başlı başına bir faaliyet sahası olduğundan zaten ”Oku
- 2TB. Kelime-i Âdemiyye · s.173“Cenab- Hakk kendi Zat’ından kendi kendi ileyken Zat’ül baht denilen ahadiyet, a’maiyet, halindeyken bu alemlerin var olmasını diledi ve nefes-i Rahmani ile bu s”Oku
- 3Nefs-i Emmare []
- 4Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir · s.109“Madde-Maden mertebesi sıfât/fenâfillah mertebesi ve bu hâl yaşatışıdır. Bu hâle ulaşmak yapılan zikir ile vücutta oluşan nefsi emmare gruzu gazlarının izale edi”Oku
- 5Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5 · s.1768“Namazda çekilen besmele ile ve alınan tekbir ile, ruhanî hayvan (nefs-i emmare) boğazlanıp, beden şehvetlerden ve hırstan ölmüş oldu; aksine namazdaki besmele v”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.