Cem'o ve Fark'o ile Mir'at-ül İrfân ve Şerhi eserleri Salât (Namaz) kavramına nasıl farklı yaklaşır?

Cem'o ve Fark'o eseri, Salât'ı tasavvufî bir idrak ve yaşantı olarak ele alır. Bu eserde namaz, sadece beş vakit kılınan farz bir ibadet olmanın ötesinde, "mü'minin mîrâcı" olarak nitelendirilir. Bu mîrâc, kulun Hak'a yönelişi ve Hak'ın da kuluna teveccüh ettiği iki taraflı bir buluşma olarak açıklanır. Eser, namazın zâhirî şartlarının (abdest, kıble, vakit, rükû, secde) ötesinde, kalbî bir huşû ve zikir hâli taşıması gerektiğini vurgular. Bakara 45-46'daki "isti'înû bi's-sabri ve's-salâh" (sabır ve namazla istimdâd edin) ve Tâhâ 14'teki "akimi's-salâte li-zikrî" (beni anman için namazı kıl) ayetleri bu yaklaşımın mesnedleridir. Namaz, bu bağlamda, bedensel hareketlerden ziyade, kalbin Hak ile birlikte olma hâli ve her sözde Hak'ı zikretme eylemi olarak görülür.

Mir'at-ül İrfan ve Şerhi eseri ise, Salât kavramını daha çok bir eğitim ve öğretim materyali olarak sunar. Bu eser, "İrfan Mektebi"nin bir parçası olarak Salât'ı ele alır ve farklı dillere (İngilizce, İspanyolca, Fransızca) çevrilmiş ders tarif sıralamalarıyla konuyu işler¹·²·³. Bu durum, eserin Salât'ı teorik bir çerçevede, öğrencilere veya müridlere aktarılacak bir bilgi bütünü olarak gördüğünü düşündürmektedir. Necdet Ardıç'ın "İrfan Mektebi" ve "Fusûsu'l-Hikem" şerhi gibi çalışmaları göz önüne alındığında (Necdet Ardıç (Terzibaba)), Mir'at-ül İrfan ve Şerhi'nin de benzer bir şerh ve açıklama geleneği içinde Salât'ı ele aldığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, Cem'o ve Fark'o namazın manevî derinliğine ve yaşantısına odaklanırken, Mir'at-ül İrfan ve Şerhi daha çok onun öğretisel ve açıklayıcı yönünü vurgular.