Emânet Âyeti kavramı hangi durumlarda bozulur veya gizlenir?

Emânet Âyeti (Ahzâb 33/72), tasavvufta insanın kâinattaki özel konumunu ve ilâhî sorumluluğunu ifade eden temel bir metindir. Bu ayette geçen "emânet", Hak Teâlâ'nın göklere, yere ve dağlara teklif edip onların çekindiği, insanın ise yüklendiği bir sırrı temsil eder. Tasavvufî yoruma göre bu emânet, "esmâ-i ilâhiyye'nin câmî mahalliyeti"dir; yani insanın Allah'ın bütün isimlerini taşıyacak kapsamlı bir mahal olmasıdır. Ayrıca bu emânet, "zât-î tecellî" olarak da açıklanır²·³·⁴. Cenâb-ı Hakk'ın en büyük emaneti olan zat isimleri ve sıfatları, insan-ı kâmile ve aslında bütün insanlara yüklenmiştir⁵.

Bu emânetin bozulması veya gizlenmesi, insanın bu ilâhî sorumluluğu ve Hak'tan aldığı isimleri aslından saptırmasıyla meydana gelir. En temel bozulma biçimlerinden biri riyâdır. Riyâ, amelin ihlâstan sapması, niyetin Hak yerine halka yönelmesi ve ibâdetin hakîkatini bozan kalbî bir hastalıktır. Mâ'ûn Sûresi'ndeki (4-7) "yazıklar olsun namaz kılanlara... onlar ki riyâkârdırlar" ayeti, namazın kendisini değil, niyeti riyâya bulanmış namazı kınar. Riyâ, kalbin Hak'tan halka dönmesiyle ortaya çıkan kibir, ucb ve hased gibi hastalıkların ortak köküdür. Bu durumda insan, kendisine emanet edilen isimleri asli varlıktan koparıp zahire çıkarmakla, yani "asli olan varlığı gayba atıp, emaneti zahire çıkarmakla" emanete ihanet etmiş olur¹. Bu durum, şeriat mertebesinde bir ihanet gibi görünse de, aslında hakikat mertebesindeki bir bozulmayı ifade eder¹. İnsan, kendisine emanet edilen ruhu (Venefahtü) aslından uzaklaştırarak, emaneti sahibine teslim etmediği sürece benlik davası devam eder ve rızâ makamına ulaşamaz⁶·⁷. Bu bağlamda, emanetin bozulması, insanın kendi hakikatini idrak edememesi ve mânevî sorumluluklarını yerine getirememesiyle doğrudan ilişkilidir⁸.