Enbiyâ 87 ayeti tasavvufta nasıl okunur?

Enbiyâ Sûresi'nin 87. âyeti, tasavvufî literatürde Hz. Yûnus (a.s.) ile özdeşleşmiş bir duadır: "Lâ ilâhe illâ ente subhâneke innî küntü mine'z-zâlimîn" (Enbiyâ 21/87). Bu dua, Hz. Yûnus'un balığın karnında iken yaptığı zikir ve istiğfar olarak bilinir¹. Tasavvufta bu âyet, özellikle İbn Arabî'nin Fusûs'ül-Hikem adlı eserinde "Hikmet-i Nefesiyye" ile ilişkilendirilir. "Nefesiyye" kavramı, nefes ve diriliş hikmetini ifade eder¹.

Bu âyetin tasavvufta okunması, sâlikin kendi nefsindeki eksiklikleri ve zulmü itiraf etmesi, ardından Allah'ın yüceliğini tenzih etmesi ve O'na yönelmesi anlamını taşır. "İnnî küntü mine'z-zâlimîn" ifadesi, kulun kendi acziyetini ve günahkârlığını kabul etmesidir. Bu kabul, riyâdan uzak, ihlâslı bir yönelişin başlangıcıdır; zira riyâ, amelin ihlâstan sapması ve niyetin Hak yerine halka yönelmesidir (Riyâ master cevap). Oysa bu dua, tamamen Hakk'a yönelmiş bir niyeti barındırır.

Tasavvuf yolculuğunda (seyr-i sülûk), bu tür zikirler nefsin mertebelerini aşmada önemli bir rol oynar. Nefs-i Safiye mertebesi gibi ileri aşamalarda, Allah kelimesi lafzen kolayca okunur; ancak önemli olan bu okuyuşun tatbikli ve müşâhedeli olmasıdır². Hz. Yûnus'un duası da sadece lafızdan ibaret olmayıp, derin bir teslimiyet ve vuslat arayışını temsil eder³. Bu dua, aynı zamanda, insanın "emânet"i yüklenmesiyle (Ahzâb 72) gelen sorumluluğun idrakini ve bu sorumluluk karşısındaki kulluk bilincini pekiştirir (Emânet Âyeti master cevap).