Enbiyâ 87 ayetinin merkezî tasavvufî kavramı nedir?

Enbiyâ Sûresi'nin 87. ayeti, tasavvufî açıdan Hz. Yûnus (a.s.)'ın kıssası üzerinden derin anlamlar taşır. Bu ayet, özellikle "Lâ ilâhe illâ ente subhâneke innî küntü mine'z-zâlimîn" zikriyle anılır ve Hz. Yûnus'un balığın karnındaki durumunu ifade eder². Tasavvufta bu durum, sâlikin kendi nefsanî karanlıkları içinde Hakk'a yönelişini ve O'nun birliğini idrak edişini sembolize eder. Bu zikir, aynı zamanda "Hikmet-i Nefesiyye" ile ilişkilendirilir ki bu da nefes ve diriliş hikmetidir².

Ayetin tasavvufî yorumu, Hz. Eyyûb (a.s.) kıssasıyla da paralellik gösterir. Hz. Eyyûb'a bedenindeki elemlerin giderilmesi için ayağını yere vurması emredilmesi gibi, Enbiyâ 87 de sâlike kendi beden arzularında nefsanî hastalıklarını ve Hakk'a yaklaşmasına engel olan perdeleri giderecek "hayat suyunu" çıkarmasına bir davettir. Bu hayat suyu, mârifetullahtır ve ona ulaşmak için seyr ü sülûk ve mücahede yolunu gözetmek gerekir¹.

Bu bağlamda, ayet insanın varoluşunun gereği olarak Allah'ı anmaya muhtaç olduğunu ve hakiki huzurun Allah ile olan bağın güçlenmesiyle elde edildiğini vurgular. Dünya zevkleri geçici tatminler sunarken, Allah'ı anmak insanın hakikate dönmesini ve nefsin gerçek istikametini bulmasını sağlar³. Dolayısıyla Enbiyâ 87, sâlikin içsel arınma, Hakk'a yöneliş ve mârifetullahı idrak etme yolculuğunda merkezi bir ilham kaynağıdır.