Enel-Hakk'ın İdrîsiyye Fassı'ndaki dayanağı nedir?
Enel-Hakk ifadesi, İdrîsiyye Fassı'nda doğrudan bir dayanağa sahip değildir. Zira İdrîsiyye Fassı, kaynaklarda belirtildiği üzere, Ehl-i Beyt kavramının mânevî ve soy eksenlerini ele alırken, Enel-Hakk ise Hallâc-ı Mansûr'un fenâ fillâh hâlinde söylediği ve Hakk'ın sâlikin varlığını kuşatmasıyla ilgili bir ifadedir¹. Enel-Hakk'ın tasavvufî mesnedi daha çok hadîs-i kudsîdeki "gören gözü, işiten kulağı olurum" düsturu ve Muhammediyye Fassı'nın "mahbûbiyyet" bahsi ile ilişkilendirilir.
Detaylı cevap
Enel-Hakk, "Ben Hakkım" anlamına gelir ve Hallâc-ı Mansûr'un tasavvufî sekr hâlinde söylediği meşhur bir sözdür. Bu ifade, sâlikin kendi vücudundan tamamen fânî olup Hak ile kâim olduğunu beyân eder. Hallâc-ı Mansûr'un bu sözü, Hakk esmâsının kişinin bütün varlığını kuşatması mertebesinde söylenmiştir¹. O, bu sözüyle kendi vücut mülkünde Hakk'tan başka bir varlık olmadığını ifade etmiştir²·³. Bu durum, "Hakk geldi bâtıl gitti" (İsrâ Sûresi, 17-81) âyetinin kişideki yaşamının bir faaliyetidir²·³. Hallâc-ı Mansûr, bu sözü ruhundan ve özünden, hakikatinden söylemiştir⁴·⁵.
Kaynaklarda İdrîsiyye Fassı'nın Ehl-i Beyt kavramının soy ve ilim eksenlerini ele aldığı belirtilmektedir. Ehl-i Beyt, Hz. Peygamber'in ailesi ve mânevî vârisleri için kullanılır. İdrîsiyye Fassı, özellikle Ehl-i Beyt'in soyundan gelen tarîkatleri ve Hz. Peygamber'in ilmini taşıyan velîleri vurgular. Ancak, Enel-Hakk ifadesinin İdrîsiyye Fassı ile doğrudan bir bağlantısı veya bu fassın Enel-Hakk'a bir dayanak teşkil ettiğine dair bir bilgi verilen kaynaklarda bulunmamaktadır. Enel-Hakk'ın asıl mesnedi, hadîs-i kudsîdeki "kulum bana nâfilelerle yaklaşmaya devam eder, ben de onu severim; sevdiğim zaman onun gören gözü, işiten kulağı olurum" beyânı ve Muhammediyye Fassı'nın "mahbûbiyyet" bahsidir.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1İsrâ Sûresi, s. 74“Hakk’ın gelmesi gerçek olarak Hakk esmâsı’nın senin bütün varlığını kuşatmasıdır, işte Hallac-ı Mansur bu mertebede “Enel Hak” demiştir.”Oku
- 2İnci Tezgâhı (2), s. 125““Enel Hakk “ sözü ise aslında çok yanlış anlaşılmakta-dır. Çünkü orada “enellah” denmemektedir. “Enel Hakk “ denmektedir, bu ise kişinin sadece kendi vücut mülk”Oku
- 3Kıyâmet Sûresi, s. 173““Enel Hakk “ sözü ise aslında çok yanlış anlaşılmakta-dır. Çünkü orada “enellah” denmemektedir. “Enel Hakk “ denmektedir, bu ise kişinin sadece kendi vücut mülk”Oku
- 4İzmir İrfan Sohbetleri CD 1 (1998-2000), s. 295“Firavun ne diyordu; “Ene rabbikumul âla” ben sizin en yüce rabbınızım, diyordu, fert de kendi kendine “ ben rabdan başka bir şey değilim ” diyecektir, Hallac-ı ”Oku
- 5İzmir İrfan Sohbetleri CD 2 (2000), s. 111“Firavun ne diyordu; “Ene rabbikumul âla” ben sizin en yüce rabbınızım, diyordu, fert de kendi kendine “ben rabdan başka bir şey değilim” diyecektir, Hallac-ı Ma”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.