Esmâ'ül Hüsnâ'nın önündeki başlıca engel nedir?

Esmâ'ül Hüsnâ, Allah'ın "en güzel isimleri" olup, her biri Hakk'ın bir veçhesi ve O'na ulaştıran bir kapıdır¹. Bu isimlerin idrâki ve tecellîlerinin yaşanması önündeki başlıca engel ise nefstir. Bu engel, sülûkun mertebelerine göre farklı şekillerde tezahür eder:

Bidâyet Engelleri: Sülûkun başlangıcında sâlikin önündeki engeller cehâlet ve gaflettir. Cehâlet, sülûk yolunu, terbiyeyi ve mürşidi bilmemektir; zira bilmeden yapılan amel hidâyet değildir. Gaflet ise Allah'tan habersizlik hâlidir. Bu merhalede şehvet ve gazap gibi nefs-i emmârenin temel güçleri ile mâsiyyetler de kalbi karartarak esmâ tecellîlerini engeller.

Vasat Engeller: Sülûkun orta mertebelerinde ise ucb (kendini beğenme) ve riyâ (gizli şirk) gibi daha ince nefsânî hâller ortaya çıkar. Sâlik, az bir riyâzat sonrası kerâmet zuhûr ettiğinde "Ben bir şeyim" diyerek ucb'a kapılabilir ki bu, helâk edici bir engeldir. Riyâ ise amelleri Allah rızası dışında başka bir gaye ile yapma eğilimidir.

Nihâyet Engelleri: Sülûkun son mertebelerinde dahi nefs, kalan iz ve hisselik olarak en ince hicâbı oluşturur. Burada en ince engel, sâlikin kendi tahakkukundan haberli olmasıdır. Bu durum, bekâ-i tâm'ın önündeki son perdedir. Esmâ'ül Hüsnâ'nın en çok zuhura çıktığı mahal olan insan³, kendi varlığında bu isimlerin tamamını ortaya çıkarabilen "İsm-i Câmi"dir⁴. Ancak nefsin bu engelleri, insanın bu câmîliğe tam olarak ulaşmasını ve esmâ tecellîlerini kendi mir'atında seyredip zevk etmesini engeller².