Fâtır 32 ayeti hangi Fass ile bağlanır ve neden?

Fâtır Sûresi'nin 32. ayeti, "Sonra kullarımızdan seçtiğimiz kimselere Kur'ân'ı miras verdik. Onlardan kimi nefsine zulmedendir; kimi orta yoldadır; kimi de Allah'ın izniyle hayırlarda öne geçendir" (Fâtır, 35/32) buyurarak, müminleri üç ana kategoriye ayırır. Bu tasnif, tasavvufî sülûkun farklı mertebelerini ve Hak ile olan ilişkinin derecelerini yansıtır. Ayette geçen "kullarımızdan seçtiğimiz kimseler" ifadesi, her bir kulun kendi özel Rabbi (Rabb-ı hâs) ile olan münasebetine dikkat çeker ki bu, İsmail Fassı'nın merkezî temalarından biridir (İsmail Fassı). İsmail Fassı, "saîd olmanın sırrı" ve "mârifet-i Rabbâniyye" kavramları etrafında şekillenir. Fâtır 32'deki "hayırlarda öne geçenler" sınıfı, mârifet-i Rabbâniyye'ye ulaşmış, Hak'ka teslimiyet ve rıza makamında olan sâlikleri temsil eder. Bu mertebe, sülûkun nihayeti olan vuslatı (Vuslat) ve Hak'ka en yakın olma halini ifade eder. Necm Sûresi'ndeki Kâb-ı Kavseyn mertebesi gibi (Kâb-ı Kavseyn, K1-184), Fâtır 32'deki "hayırlarda öne geçenler" de tasavvufun en yüksek vâsıllık makamını işaret eder. Ayetteki "nefsine zulmedenler" ise, nefs-i levvâme (Nefs-i Levvâme, K1-484) mertebesinde kendi günahlarını kınayan, pişmanlık duyan ve tevbeye yönelen sâlikleri akla getirir. Bu durum, henüz fenâ (Fenâ, K1-2) makamına ulaşamamış, kendi varlık iddiasından tam olarak soyunamamış kişilerin halidir. Dolayısıyla Fâtır 32, İsmail Fassı'nın ele aldığı teslimiyet, rıza ve mârifetullah eksenindeki sülûk mertebelerini somutlaştıran bir ayet olarak öne çıkar ve bu Fass'ın hakikatlerini derinlemesine anlamak için bir anahtar görevi görür¹.