Fâtır 32 ayetindeki Velâyet kavramı tasavvufta neye işaret eder?

Fâtır Sûresi'nin 32. ayeti ("Ondan sonra kullarımızdan seçtiğimiz kimselere Kur’ân’ı verdik ki, bunlardan bir kısmı nefsine zâlim olan taklîtçilerdir; ve bir kısmı da, iyilik ile kötülük arasında ortada olanlardır; ve bir kısmı da hayırlar ile ileriye giden vâsıl olmuş olanlardır.") tasavvufta velâyet mertebelerinin bir tasnifi olarak ele alınır²·³. Velâyet, lugatte 'yakınlık, dostluk, vekîllik' anlamına gelirken, tasavvufta sâlikin Hak ile manevî dostluk ve yakınlık makamıdır. Ayette geçen "kullarımızdan seçtiğimiz kimseler" ifadesi, Allah'ın özel olarak seçtiği velîlere işaret eder. Bu velîler, Terzi Baba'nın ifadesiyle, yaptıkları çalışmalar neticesinde kemâlât ve İlâhî ihsan ile bu makama ulaşabilenlerdir¹.

Ayetteki üç sınıflandırma, velâyetin farklı derecelerini gösterir:

1. Nefsine zâlim olanlar: Bunlar, genel velâyet-i âmme kapsamındaki müminlerdir. Her mümin, imanı ölçüsünde Allah'ın velîsidir. Ancak bu zümre, henüz nefsanî zaaflarından tam arınamamış, taklit ehli olanları temsil eder.
2. İyilik ile kötülük arasında ortada olanlar: Bu zümre, seyr-i sülûk yolunda ilerleyen, nefsini tezkiye etme gayretinde olan, istikamet üzere kalmaya çalışan sâliklerdir.
3. Hayırlar ile ileriye giden vâsıl olmuş olanlar: Bu grup ise, velâyet-i hâssa mertebesine ulaşmış, Hak ile tam bir yakınlık ve dostluk kurmuş, Allah'ın velîleri olarak kabul edilen evliyâullahı ifade eder. Bu mertebede kul, Hak'la arasındaki perdesizliği idrak eder ve Hak'tan başka kimse olmadığını ayân eder. Nitekim, "velî"nin ihtiva ettiği makama "velâyet" denir ve bu, Allah ile kul arasındaki karşılıklı dostluk ve sevginin adıdır¹. Bu ayet, velâyetin sadece zahiri ibadetlerin çokluğuyla değil, manevî derecelerle kazanılan bir makam olduğunu da ima eder⁴.