Fusûsu'l-Hikem hâline ulaşmak için hangi nefs mertebesi aşılmalıdır?

Tasavvufî sülûkta, Hakîkat'e vâsıl olmanın yolu nefs mertebelerini aşmaktan geçer. Fusûsu'l-Hikem, İbn Arabî'nin en kıymetli eseri olup, tasavvuf metafiziğinin ana metni kabul edilir ve Hz. Peygamber'in rüyâ ile yazdırdığı bildirilmiştir. Bu durum, eserin sıradan bir kitap olmayıp, vahy-i ilhâmînin bir tezâhürü olduğunu gösterir.

Nefs mertebeleri arasında, "ilhâm alan nefs" anlamına gelen Nefs-i Mülhime, sâlikin kalbine Hak'tan mesajların inmeye başladığı, iyi ile kötüyü ilhâm yoluyla bildiği üçüncü mertebedir. Bu mertebe, Şems Sûresi'nin 7-8. âyetlerindeki "fe-elhemehâ fücûrahâ ve takvâhâ" (ona fücur ve takvâyı ilhâm etti) ifadesinden menşeini alır. Nefs-i Mülhime'de sâlikin iç sesi netleşir, hayatın işâretlerine duyarlı hâle gelir ve rüyâları anlamlı, yön gösterici olmaya başlar.

Fusûsu'l-Hikem'in rüyâ yoluyla ilhâmî bir eser olması göz önüne alındığında, bu eserin hakikatlerine nüfûz edebilmek için sâlikin en azından Nefs-i Mülhime mertebesinde olması gerektiği anlaşılır. Zira bu mertebe, ilhâmî rehberliğe ve bâtınî idrâke açılan bir kapıdır. Daha alt mertebeler olan Nefs-i Emmâre (kötülüğü emreden nefs) ve Nefs-i Levvâme (kendini kınayan nefs) hâllerinde, sâlikin nefsî dürtüleri ve pişmanlıkları ağır basar, ilhâmî mesajları alması ve yorumlaması güçleşir. Dolayısıyla, Fusûsu'l-Hikem gibi ilhâmî bir eserin mânâsını kavrayabilmek için Nefs-i Mülhime'nin getirdiği içsel berraklık ve ilhâmî alıcılık zaruridir.