Fusûsu'l-Hikem kavramı, lugat anlamından farklı olarak tasavvufta nasıl tanımlanır?

Fusûsu'l-Hikem, tasavvufî tanımında sadece bir eser adı olmanın ötesinde, tasavvuf mâverâsının zirvesi olarak görülür. Klasik tasavvuf dilinde "Fusûs'u anlayan tasavvufu tahkîk etmiş demektir" tabiriyle önemi vurgulanır. Eserin yapısı, her biri bir peygamberin temsil ettiği özel bir hikmeti barındıran 27 Fass'tan müteşekkildir. Örneğin, Âdemiyye Fassı "Hikmet-i İlâhî", Şîsiyye Fassı "Hikmet-i Nefthiyye" ve Nuhiyye Fassı "Hikmet-i Subbûhiyye" gibi isimlerle anılır. Bu hikmetler, peygamberlerin mânevî mertebeleri ve Hak ile olan ilişkileri üzerinden işlenir. Eserin bu yapısı, tasavvufî bilginin katmanlı ve sembolik aktarımını gösterir. İbn Arabî'nin bu eseri, ilâhî bildirim olan vahiyden farklı olarak, ilhâmî bir tezâhür olarak kabul edilir (Vahiy). Bu durum, eserin bâtınî ve derin anlamlar taşıdığına işaret eder. Fusûsu'l-Hikem, Gazzâlî'nin İhyâu Ulûmi'd-Dîn'inden sonra, bilhassa Osmanlı münevveri tarafından tasavvufî düşüncenin terkip noktası olarak kabul edilmiş ve Mesnevî ile birlikte şerh edilmiştir¹. Eserin anlaşılması ve açıklanması zorluğu, günümüzde dahi ilkokul mezunu bir terzi tarafından ders konusu yapılabilmesiyle, onun derin ve küllî hikmetini ortaya koyar². Bu durum, Fusûsu'l-Hikem'in sadece akademik bir metin değil, aynı zamanda irfânî bir tecrübenin de kaynağı olduğunu gösterir.