Gaflet kalpte mi rûhta mı sırda mı tecellî eder?

Gaflet, sâlikin Hak'tan, kendi hakikatinden ve ânın ilâhî tecellîsinden uzaklaşması, kalbin mâsivâ ile dolması hâlidir. Kur'ân-ı Kerîm'de A'râf Sûresi 179. ayette "kalpleri vardır anlamazlar, gözleri vardır görmezler... işte onlar gâfillerdir" buyrulması, gafletin kalple olan doğrudan ilişkisini gösterir. Kalp, bütün esmânın tecellî alanıdır ve eğer abd kalbini arındırırsa, o kalpte bütün isimler yerli yerinde tecellî eder; çünkü orası artık Hakk'ın aynasıdır³. Gaflet, bu arınmanın ve ilahî tecellînin önündeki en büyük engellerden biridir.

Gafletin bedenden kaynaklandığı ve bedenin yoğunluğunun bir perdesi olduğu ifade edilir. Riyâzât ve mücâhedât ile bedenin gereklilikleri etkisiz hale geldiğinde ve ruhanî hükümler bedene üstün geldiğinde, bu yoğunluk perdesi kalkar ve ruhun gözü gaybî sırları müşahede eder¹. Bu durum, kalbin saflaşmasıyla ilahî sesin duyulması ve hakikatin kalpte dirilmesiyle ilişkilidir². İnsan, dünya hayatının getirdiği gaflet ve nefsanî arzular sebebiyle kalbinde saklı olan ilahî hakikatten kopabilir⁴. Bu nedenle, gerçek tevhidin kalbin yalnızca Allah'a bağlı kalmasıyla mümkün olduğu vurgulanır⁵. Kalbin arındırılması ve Hakk'a yönelmesiyle gaflet hali ortadan kalkar ve kalp, ilahî rahmetin ve huzurun sürekli bulunduğu bir makama dönüşür⁶.