Gavs'ın önündeki başlıca engel nedir?

Gavs makamındaki bir zâtın önündeki başlıca engel, onun manevî idrakinin zirvesinde dahi ortaya çıkabilen ince bir perdedir. Bu perde, Hak Teâlâ'nın Gavs'ın çeşm-i sûrî ve ma’nevîsinden hicâbı kaldırmasına rağmen⁴, Gavs'ın kendi basiret nuru ile görme nurunun birleştiğini tam olarak idrak edememesi ve müşahadesini beden gözüyle yaptığını zannetmesidir¹. Âlimler, bu durumu Gavs'ın ma'rifetine hayran kalarak tasdik etmişlerdir⁴. Bu durum, tasavvufî sülûkun nihayetinde ortaya çıkan ve "kalan iz ve hisselik" olarak adlandırılan, en ince hicâblardan biridir.

Genel olarak sâlikin yolundaki engeller, nefs ile ilişkilidir. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde belirtildiği üzere, insanın latif olan canı hava gibidir; hava, tam bir latifliğinden dolayı göğe perde olmazken, toz ile karıştığı zaman yoğun bir perde ve engel olur. Benzer şekilde, can da nefsanî sıfatların tozlarıyla karıştığı zaman hakikat göğünün engeli ve perdesi olur². Bu nefsanî sıfatlar, ruhun Hakk'ın Zât'ını gözlemlemesine engel teşkil eder. Ne zaman ki ruhtan nefse ait hevesler ve cismanî sıfatların tozları gider, o ruh asıl kabiliyeti üzere saf ve hâlis olur ve Hakk'ı gözlemlemeye engel olmaz².

Sülûkun farklı merhalelerinde farklı engeller ortaya çıkar. Bidâyet engelleri cehâlet, gaflet, şehvet ve gazab, mâsiyyet iken; vasat engelleri ucb, riyâ ve sum'adır. Ancak Gavs gibi en üst mertebedeki bir zât için engel, daha ziyade kendi tahakkukundan haberli olma ve Hak ile arasındaki son ince perdenin kalktığını tam olarak idrak edememe halidir. Bu, geçmişe ve geleceğe ait engellerin kalkmasıyla (sedd-i piş ve sedd-i pes) kalp gözünün ziyadeliği hâsıl olduğunda aşılır ve gayb levhi okunabilir hale gelir³. Köpek gibi olan nefs-i emmârenin beden hazzıyla meşguliyeti de insanî ruhun zevkini elde etmeye engeldir⁵. Bu engellerin aşılmasıyla Gavs, eski ve yeni işleri, yokluklarını ve varlıklarını, imkânsızlarını ve mümkünlerini, hakikatlerinde ve aynlarında oldukları gibi idrak eder¹.