Hac 32 ayeti hangi Fass ile bağlanır ve neden?

Hac Sûresi'nin 32. âyeti, Allah'ın şeâirine (nişanelerine) saygı göstermeyi emreder. Bu emir, tasavvufî açıdan sadece zahirî ibadetlerin yerine getirilmesi değil, aynı zamanda bu ibadetlerin ardındaki mânevî hakikatlerin idrâk edilmesiyle de ilgilidir. İsmail Fassı, "hikmet-i aliyye" olarak adlandırılan yüce bir hikmeti barındırır ve "saîd olmanın sırrı"nı, yani mânevî mutluluğa ulaşmanın yolunu açıklar (İsmail Fassı). Bu bağlamda, Hac ibadetinin hakikatleri, Hz. İbrahim'in (a.s.) duasıyla başlayan ve tevhidi ef'al mertebesinde yaşanan bir seyir olarak ele alınır. Bu seyir, Muhammediyyet yolunu İsmailîyetten açar¹. Hac ibadeti, zahirde Kâbe'yi ziyaret etmek olsa da (Hac), bâtınî olarak "gönül içre yol" bulmak ve "Mevlâ'nın yolunu bulmak" olarak tanımlanır³. Bu mânevî yolculuk, sâlikin kendi içindeki Kâbe'yi keşfetmesi ve Hak'ka vuslat arayışıdır³·⁴. İsmail Fassı'nda vurgulanan "Rabb-ı hâs" kavramı, her kulun kendine özgü Rabbi ile olan özel ilişkisini ifade ederken (İsmail Fassı), Hac 32'nin işaret ettiği şeâire saygı, bu özel ilişkinin bir tezahürü olarak görülebilir. Haccın hakikatlerini idrâk etmek, "İnsân-ı Kâmil nerede bulunuyorsa orası onun Kâbesidir" anlayışıyla da örtüşür; bu da mârifet-i Rabbâniyye'nin zirvesini temsil eder⁵. Dolayısıyla, Hac 32. âyet, İsmail Fassı'nın derin mârifet ve teslimiyet eksenindeki öğretileriyle bütünleşerek, ibadetlerin zahirinin ötesindeki bâtınî anlamlara kapı aralar.