Hac 32 ayeti sâlik için ne anlama gelir?

Hac Sûresi'nin 32. âyeti, tasavvufî mânâda sâlikin içsel yolculuğunda önemli bir duraktır. Bu âyet, sâlike "Kalbine okunan âyetleri duymadın mı? Hâlâ neden benlik tahtında oturuyorsun? Ne zaman enfüs ve âfaktaki âyetleri görecek ve teslim olacaksın ve ne zaman benlik vehminden kurtulup tevhide ereceksin?" şeklinde bir muhasebe çağrısı yapar¹. Bu çağrı, sâlikin kendi iç âleminde ve dış dünyada tecellî eden ilâhî hakikatleri görmesi, benlik iddiâsından vazgeçerek Hakk'a yönelmesi gerektiğini ifade eder. Hac ibadeti, zâhirde Kâbe'yi ziyaret etmek olsa da⁴, bâtında "Hakikat-i İlâhiyye'de Cemâlüllah'ı seyir" olarak açıklanır ve bir seyr-i sülûk yolculuğudur². Bu yolculukta sâlikin hedefi, nefsinin hevâya çağıran istekleriyle, aklın denge arayışıyla ve ruhun Hakk'a yönelişiyle yaşanan çekişmelerin neticesinde Hakk'ın hükmünün galip gelmesi ve kalpte hakikî hilâfetin, yani ilâhî emanetin tecellî etmesidir³. Bu süreçte sâlik, mücâhede ile kendi nefsiyle sürekli bir iç savaş hâlindedir⁵, ta ki benlik vehminden kurtulup tevhide ulaşana dek. Hac ibadeti, bu tevhid mücâdelesinin ve ilâhî hakikatlere teslimiyetin sembolik bir ifadesidir.