Hadîd 4 ayeti sâlik için ne anlama gelir?

Hadîd Sûresi'nin 4. ayetinde geçen "Nerede olursanız olun, O sizinle beraberdir" ifadesi, tasavvufî sülûk açısından derin anlamlar taşır. Bu ayet, sâlikin Allah'ın her an ve her yerde hazır ve nazır olduğu hakikatini idrak etmesi için bir anahtar görevi görür². Sâlik, bu idrakle kendi varlığının ve tüm mahlûkatın Allah'a olan mutlak muhtaçlığını (samediyyet-i mahlûka) kavrar. Aynı zamanda, Allah'ın hiçbir şeye muhtaç olmayan mutlak varlığını (samediyyet-i mutlak) da müşâhede eder. Bu, sâlikin kalbinde ilâhî emanetin tecellîsi olan hakikî hilâfetin ortaya çıkmasına vesile olur; nefis, akıl ve ruh arasındaki çekişmelerde Hakk'ın hükmünün galip gelmesini sağlar¹.

Bu ayetin sâlikteki işleyişi dört eksende tezahür eder:

Niyet ekseninde işleyiş: Sâlik, her eyleminde ve her anında Allah'ın kendisiyle beraber olduğu bilinciyle niyetini arındırır. Kalbini yalnızca Allah'a yöneltir ve her işinde O'nun rızasını gözetir.

Fiil ekseninde işleyiş: Bu beraberlik bilinci, sâlikin amellerine yansır. İbadetlerinde, zikirlerinde ve günlük yaşantısındaki tüm fiillerinde Allah'ın kendisini gördüğünü ve işittiğini hissederek daha ihlâslı ve dikkatli davranır.

Hâl ekseninde işleyiş: Sürekli bu beraberlik bilinciyle yaşamak, sâlikin kalbinde sekîne, ünsiyyet ve muhabbet gibi hâllerin zuhur etmesine yol açar. Allah'ın yakınlığını daimi olarak hisseder.

Mârifet ekseninde işleyiş: Sâlik, bu ayetin hakikatini ilim, hâl, makam ve tahakkuk aşamalarından geçerek derinlemesine idrak eder. Başlangıçta akıl ile bildiği bu hakikati (ilme'l-yakîn), zamanla kalben tatmaya (hâl) ve bu hâlin sabitlenmesiyle makama ulaşmaya (ayne'l-yakîn) başlar. Nihayetinde, "Nerede olursanız olun, O sizinle beraberdir" hakikati sâlikin varlığının bir parçası haline gelir (hakke'l-yakîn), yani sâlik bu kavramın kendisi olur. Bu, ihlâsın kemâli olup, niyet ile fiilin, hâl ile mârifetin tek bir noktada birleşmesidir.