Hadîd 4 ayetinin Terzibaba'ya göre amelî yansıması nedir?

Hadîd Sûresi'nin 4. âyeti, tasavvufî bir kavramın sâlikteki işleyişini dört eksende gösterir. Bu âyet, Allah'ın "zâtî kuşatıcılığı"nı ifade eder; yani O, kulun her hâl içinde onunla beraberdir ve amellerinden gafil değildir¹. Bu beraberlik şuuru, sâlikin günlük amelî hayatına yansır.

Niyet ekseninde işleyiş: "Nerede olursanız O sizinle beraberdir" hakikati, sâlikin her ameline başlamadan önce kalbini Allah'a yöneltmesini sağlar. Bu, niyetin Hak ile mütâbık kılınmasıdır. Örneğin, bir belâ karşısında "Bu, Rabb'imdendir" diyerek rızâ göstermek, bu beraberlik şuurunun niyet mertebesindeki tezahürüdür. Niyet, kavramın kalpte tohum olarak ekilmesidir.

Fiil ekseninde işleyiş: Niyetin kalpte yerleşmesiyle birlikte, bu beraberlik idrâki uzuvlara intikal eder ve salih amellere dönüşür. Farz ibadetler, nâfile zikirler, sohbetler ve hizmetler gibi fiiller, bu eksende tezahür eder. "İlim amelle, amel ihlâs ile ayakta durur" hadisi (Aclûnî), fiilsiz kavramın donuk kalacağını, fiille canlanacağını belirtir. Hadîd Sûresi'nin 25. âyetinde demirin indirilmesi ve Davud'a demirin yumuşatılması kıssası⁴, salih amelin önemine işaret eder.

Hâl ekseninde işleyiş: Sürekli amel ve beraberlik şuuru, kalpte sekîne, ünsiyyet ve muhabbet gibi hâllerin zuhur etmesine yol açar. Bu hâller, sâlikin Allah ile olan bağını derinleştirir ve geçici bir tatmadan ziyade kalıcı bir keyfiyet oluşturur.

Ma'rifet ekseninde işleyiş: Bu beraberlik idrâki, sâlikin bilgi ve idrâkinin gelişimine katkıda bulunur. "O ilktir, sondur, zahirdir, batındır" (Hadîd, 57/3) âyeti⁵·⁶, Allah'ın her şeyi kuşatan varlığını ve sâlikin bu varlığı kendi algılama araçlarına göre idrâk etmesini ifade eder. Bu, ilimden hâle, hâlden makama ve nihayet tahakkuka ulaşan bir süreci ve sülûkun nihayetinde kemâlâtın zuhurunu sağlar⁷. Kur'ân'ın kendi kendisini tefsir ettiği gibi, bu tecellî kalbe indiğinde amel ve ahlâka dönüşmezse kurur ve çöp olur².