Hakke'l-Yakîn kavramı için Lokmâniyye Fassı'ndaki anahtar mekanizma nedir?

Hakke'l-yakîn, ilme'l-yakîn (bilgi seviyesi) ve ayne'l-yakîn (görme seviyesi) mertebelerini aşarak, sâlikin Hak ile doğrudan birleştiği, O'nunla yaşadığı en derin yakîn hâlidir. Lokmânî Fassı'nda bu hâle erişimin temelinde, Hakk'ın varlığın kendisi olan "şuur" olduğu ve her şeyin O'nun ilmiyle ve varlığıyla kâim olduğu hakikati yatar¹. Bu, Hakk'ın dışarıdan seyreden bir "gözlemci" değil, bizzat varlığın özü olduğu anlamına gelir¹.

Hakke'l-yakîn mertebesinde sâlik, artık Hak'kı bilmez veya görmez, bizzat O'nu yaşar; bilen ile bilinenin birleştiği bir fenâ hâli tecrübe eder. Bu durum, Hadîd Sûresi 57/4'teki "Nerede olursanız olun, O sizinle berâberdir" ayetiyle desteklenir; zira bu ayet, Hakk'ın her an ve her yerde sâlikle birlikte olduğunu, dolayısıyla O'ndan ayrı bir varlık olmadığını vurgular¹. Bu idrâk, sâlikin kendi "ben" kelimesinin değişmesine, kendi benliğinin fenâ bulup Hak'kı kasdetmesine yol açar. Lokmânî Fassı'nda bahsedilen "zâtî ilim" ve "esmâî ilim"³ de bu derin idrâk sürecini destekler; zira Allah'ın zâtında bulunan halleri ezelî ilmiyle bilmesi, sâlikin de bu ilme vâsıl olarak hakke'l-yakîn mertebesine ulaşmasına imkân tanır. Bu, aynı zamanda kudsî hadiste geçen "Ben onun gören gözü, işiten kulağı olurum" ifadesiyle de örtüşen bir mükâşefe hâlidir.