Hâlidiyet mertebesi ne anlama gelir?

Hâlidiyet mertebesi, özellikle Nakşibendiyye-i Hâlidiyye tarikatının kurucusu Mevlânâ Hâlid (k.s.) hazretleri ile özdeşleşmiş bir makamdır³. Bu mertebenin temelinde, Hakk'ın "Samed" ismine mazhariyet yatar. Samed ismi, her şeyin kendisine muhtaç olduğu, fakat kendisinin hiçbir şeye muhtaç olmadığı anlamına gelir. Mevlânâ Hâlid'in kavminin tüm önemli işlerde kendisine başvurması ve vefatından sonra dahi kabrine yönelerek sığınmalarını vasiyet etmesi, onun bu Samed ismine mazhar oluşunun bir göstergesidir¹. Bu durum, "hikmet-i Samediyye"nin Hâlid Kelimesi'ne özgü kılınmasına yol açmıştır¹. Tasavvufî sülûkta, nefs mertebelerinin aşılmasıyla ve Hazarât-ı Hamse gibi ilâhî huzur katmanlarında ilerlemeyle⁴ sâlikin ulaştığı yüksek makamlardan biridir. Bu mertebe, zahirî ilimlerdeki ustalığın ötesinde, bâtınî anlamda derin bir idrak ve makam sahibi olmayı gerektirir. Zira, görünüş âleminde zahirî ilimlerde usta olan kimseler, mertebece anlam ehline göre yüksek görünseler de, anlamda geridirler; anlam ehli ise zahiren değersiz ve hakir görünürler². Hâlidiyet mertebesi, bu anlam ehliyetinin zirvelerinden birini temsil eder. Bu mertebe, aynı zamanda, ahadiyyet ve vâhidiyyet gibi ilâhî teklik mertebeleriyle de ilişkilendirilebilir. Ahadiyyet, Hakk'ın hiçbir nispet kabul etmeyen mutlak tekliği iken, vâhidiyyet ise ilâhî esmâ ve sıfatların tafsil bulduğu mertebedir. Hâlidiyet mertebesindeki Samed ismine mazhariyet, Hakk'ın bu teklik ve sıfat tecellileriyle derin bir bağ kurmayı ifade eder.