Halîfe kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?

Halîfe, lugatte 'ardından gelen, vekîl' anlamına gelir ve tasavvufta insanın Hak'tan aldığı emaneti taşıma vasfını ifade eder. Bu kavramın Fusûsu'l-Hikem'deki temeli, eserin ilk bölümü olan Âdemiyye Fassı'nda atılır. Âdemiyye Fassı, "Hikmet-i İlâhî"yi temsil eder ve insanın halkındaki ilâhî hikmeti açıklar. İbn Arabî, bu Fass'ta halifeliğin Esmâ'nın talep ettiği zuhûr mahallinin doldurulması olduğunu belirtir; Esmâ ancak sûret-i kâmilde toplandıkça hilâfet vasfı tahakkuk eder. İnsan, Hak'ın câmi sûreti olarak, bütün isimlerin taşıyıcısı ve yeryüzünün halîfesidir¹. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde de belirtildiği üzere, meleklerin "Yâ Rab, sen orada fesâd yapan ve kan döken kimseleri halife yapar mısın?" şeklindeki itirazlarına dair açıklamalar, Fusûsu'l-Hikem'in Âdemiyye Fassı'nda tafsilatlı olarak yer almaktadır². Bu Fass'ta ayrıca, insanın "halife" olarak adlandırılmasının, onun halkının genel olmasından ve hakikatlerin hepsini kuşatıcı olmasından kaynaklandığı ifade edilir. İnsan, Hak için gözbebeği konumundadır ve görme ile ifade edilen odur³. Bu bağlamda, halifelik, insanın ilâhî isimlerin tecellîgâhı olarak, Hak'ın şahlığına ve azametine bir ayna olması anlamına gelir⁴.