Halîlullâh hâline ulaşmak için hangi nefs mertebesi aşılmalıdır?

Tasavvufî sülûk, sâlikin yedi nefs mertebesini aşarak mânevî yükselişini ifade eder. Bu mertebeler Emmâre, Levvâme, Mülhime, Mutmainne, Râdıye, Mardiyye ve Sâfiye/Kâmile'dir. Her bir mertebe, sâlikin nefsini terbiye ederek enfüsî olarak kendini tanıması ve bulması halleridir³. Halîlullâh hâli gibi yüksek mânevî makamlar, bu mertebelerin aşılmasıyla elde edilen bir neticedir. Özellikle fenâfillâh mertebesi, Halîlullâh hâline ulaşmada kritik bir eşiktir. Fenâfillâh, kişinin kendi beşerî varlığından geçerek Hakk ile bâki olmasıdır; bu hâl, İseviyet mertebesi ve Rûhu'l-Kuds tecellisi ile açıklanır¹. Bu mertebeye ulaşmadan Hakk'a ulaşmak mümkün değildir, çünkü aksi takdirde kişi ikilik üzere kalır¹.

Nefs-i emmâre, kötülüğü emreden ve insanı dünyevî arzulara sürükleyen en alt nefs mertebesidir (Nefs-i Emmare). Genel olarak insanlar bu mertebenin hükmü altında yaşarlar³. Halîlullâh hâline ulaşmak için bu beşerî nefsin ortadan kalkması ve İlâhî nefsin idrâk edilmesi gerekir². Bu süreç, zikir ve fikrin birleşimiyle nefs-i emmâredeki "gruz gazlarının" izale edilmesiyle gerçekleşir⁴. Sâlik, nefs mertebelerini seyr ettikten sonra "hazarat-ı hamse" denilen âfâkî seyre devam eder ve bu çalışmalar neticesinde "Nefs-i İlâhî" idrâk olunmaya başlar³. Bu idrâk, "hakk-el yakıyn" hâli ile "zât mertebesi" imânına, yani "ikan yakıyn" hâline ulaşmakla mümkündür⁵.