Hased kavramının irfânî tanımı, akâidî tanımından nasıl ayrılır?

Hasedin irfânî tanımı, onun sadece bir ahlâkî kusur olmaktan öte, sâlikin mânevî yolculuğundaki derin bir engel olarak ele alınmasıyla akâidî tanımdan ayrılır. Akâidî tanım, hasedi genellikle "kıskançlık, çekememezlik, başkasındaki nimetin yok olmasını isteme" olarak tanımlar ve bunun dinî hükmünü (haram oluşunu) ve zararlarını (amelleri yok etmesi gibi) vurgular. İrfânî bakış açısı ise hasedin kökenlerine ve mânevî sonuçlarına daha derinlemesine iner. İrfan ehli, hasedi İblis'in Âdem'e karşı duyduğu azgınlığın ve isyankârlığın temelinde yatan bir duygu olarak görür¹. Bu, hasedin sadece bir başkasına zarar verme isteği değil, aynı zamanda ilâhî takdire rıza göstermeme ve kendini başkasından üstün görme gibi kibirle ilişkili bir mânevî hastalık olduğunu gösterir. İrfan sahibi kişiler, çirkin gördükleri hallerden kaçınırlar². Hased, kişinin Hak Teâlâ'nın özel inâyetine erişdirdiği bir insanda gördüğü irfan ve kemâle karşı "Ben ondan daha hayırlıyım" diyerek yüz çevirmesiyle ortaya çıkar ve bu durum, Hak yoluna sülûk etmek isteyen bir kişinin işini berbat eder¹. Bu bağlamda, irfânî tanım, hasedi kişinin mânevî ilerlemesini durduran, Hak'tan uzaklaştıran ve ilâhî hikmeti idrak etmesini engelleyen bir perde olarak konumlandırır. Akâidî tanım daha çok hasedin dışsal tezahürleri ve dinî hükmü üzerinde dururken, irfânî tanım hasedin kalpteki köklerine ve mânevî tahribatına odaklanır.