Haşr hâline ulaşmak için hangi nefs mertebesi aşılmalıdır?
Haşr hâline ulaşmak için sâlikin nefs-i hayvâniyyesini zebh etmesi ve ruhlarının kendi mertebelerine olan bakışlarını insaniyet mertebesinde toplaması gerekmektedir. Bu durum, nefs mertebelerinin aşılmasıyla, özellikle de nefs-i emmâre gibi beşerî nefsin zulmetinin izâle edilmesiyle mümkündür. Haşr, ruhların kendi mertebelerinden geçip insaniyet mertebesinde toplanması ve bakışlarının bu mertebede cem' olmasıdır¹. Bu süreç, sâlikin nefsini tezkiye etmesi ve iradî ölüm (mevt-i ihtiyârî) ile gerçekleşir.
Detaylı cevap
Tasavvufî sülûkta "haşr" hâli, sâlikin çeşitli ruhlarının kendi mertebelerine ait bakışlarını insaniyet mertebesinde bir araya getirmesiyle tahakkuk eder¹. Bu hâle ulaşmak için öncelikle nefs-i hayvâniyyenin zebh edilmesi, yani beşerî nefsin arzularının ve kötü eğilimlerinin ortadan kaldırılması şarttır². Bu zebh, kâmil bir mürşidin terbiyesiyle ve "mevt-i ihtiyârî" (iradî ölüm) ile mümkündür³.
Nefs mertebeleri bağlamında, haşr hâline ulaşmak için nefs-i emmâre gibi alt mertebelerin zulmetinin aşılması gereklidir. Nefs-i emmâre, kötülüğü emreden ve insanı dünyevî arzu ve günahlara sürükleyen en alt nefs mertebesidir (Nefs-i Emmare). Bu mertebedeki "gruz gazlarının" zikir ile izâle edilmesi, madde-maden mertebesi olan sıfât/fenâfillah hâline ulaşmanın bir yoludur⁴. Sâlikin nefsini terbiye etmesi ve tezkiye etmesi, Şems Sûresi'nde belirtildiği üzere kurtuluşa giden yolun açıldığı nefs-i mülhime mertebesinden itibaren önem kazanır (K2-T3 — K2; K1-272 — K1).
Haşr Sûresi'nde de belirtildiği gibi, sâlikin basîretle nefsini terbiye etmesi, nefsini "ehl-i kitap"tan "diyâr"ı olan hevâsından çıkarıp Hakk'ın "haşr"ı ile o diyârdan uzaklaştırması, "husûn"u olan nefsin "kesb"ini "fakr" ile yıkması ve "akîde"sini "Lâ ilâhe" ile temizlemesi bu sürecin bir parçasıdır⁵. Bu, her nefsin dünyada hangi esmânın rengine büründüyse, âhirette de o esmânın hükmüyle haşr olunacağı hakikatini yansıtır⁶. Dolayısıyla, haşr hâli, nefs-i emmâre gibi beşerî nefsin aşılması ve ruhların insaniyet mertebesinde toplanmasıyla elde edilen bir kemâl hâlidir.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Mesnevî Cilt 6 · Beyit 3692 (s. 344)““Haşr”dan murâd, bu ruhlardan her birinin, kendi mertebesinden geçip, insaniyet mertebesinde toplanmasıdır. Bu haşr ve toplanma, onların bakışının toplanmasıdır”Oku
- 2Mesnevî Cilt 6 · Beyit 3692 (s. 344)““Haşr”dan murâd, bu ruhlardan her birinin, kendi mertebesinden geçip, insaniyet mertebesinde toplanmasıdır. Bu haşr ve toplanma, onların bakışının toplanmasıdır”Oku
- 3Mesnevî Cilt 6 · Beyit 3692 (s. 344)““Haşr”dan murâd, bu ruhlardan her birinin, kendi mertebesinden geçip, insaniyet mertebesinde toplanmasıdır. Bu haşr ve toplanma, onların bakışının toplanmasıdır”Oku
- 4Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir, s. 109“Madde-Maden mertebesi sıfât/fenâfillah mertebesi ve bu hâl yaşatışıdır. Bu hâle ulaşmak yapılan zikir ile vücutta oluşan nefsi emmare gruzu gazlarının izale edi”Oku
- 5Haşr Sûresi, s. 11“İbret: Sâlikin bu süreci basîretle okuyup nefsini terbiye etmesi. "Nefs, 'ehl-i kitap'tır; 'diyâr'ı hevâsıdır. Hakk, onu 'haşr' ile o diyârdan çıkarır. 'Husûn'u”Oku
- 6Zümer Sûresi, s. 178“------------------- Dolayısıyla, her nefs, dünyâda iken hangi esmânın rengine büründüyse, sûr üflendiğinde de o esmânın hükmüyle haşr olunacaktır. -------------”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.