Hayır ve şer Allahtan mıdır?
Tasavvufî idrakte hayır ve şer, mutlak anlamda Allah'tan gelir; zira O, sebeplerin yaratıcısı (Müsebbib) ve her şeyin failidir¹·². Bu durum, kulun iradesinin olmadığı anlamına gelmez; aksine, kulun hayır ve şer yapmaya ihtiyari iktidarı olsa da, fiilin yaratıcısı Allah'tır². İrfan ehli, zahirde şer gibi görünen bir olayın aslında hayra dönüşebileceğini veya hayır zannedilenin şerre yol açabileceğini idrak eder; bu, Bakara Sûresi 216. ayetinin tasavvufî yorumuyla da desteklenir³·⁴. Tevhid ehli, gönlüne huzur veren şeyleri hayır, sıkıntı veren şeyleri ise şer olarak idrak eder⁵.
Detaylı cevap
Tasavvufî anlayışa göre, "Amentü billahi ve bi’l kaderi hayrihi ve şerrihi mine’llahu Teala" ifadesi, hayır ve şerrin Hakk'ın fiili olduğunu, kulun hayır ve şer yapmaya ihtiyari iktidarı olsa da failin ancak Allah olduğunu vurgular². Bu, tevhid-i ef'al (fiillerin birliği) ve fenafillah (Allah'ta yok olma) makamında bir idraktir². Yani, her ne kadar kul bir fiili işlese de, o fiilin yaratıcısı ve neticesini takdir eden Allah'tır¹.
İrfan ehli, hayır ve şer kavramlarına daha derin bir perspektiften bakar. Onlar için, zahirde şer gibi görünen bir durumun, ilerleyen aşamalarda hayra dönüşebileceği; aynı şekilde hayır zannedilen bir şeyin de sonradan şerre yol açabileceği bir hakikattir⁶·⁴. Bu durum, Bakara Sûresi 216. ayetinde geçen "Sizin hayır sandığınız şer; Şer sandığınız şeyde hayır vardı ALLAH (C.C) bilir siz bilmezsiniz" ifadesiyle açıklanır⁴.
Tevhid ehli, dünyadaki yaşam sürecinde yaptığı işlerin hayır mı yoksa şer mi olduğunu açıkça idrak edebilir. Kişinin gönlüne huzur veren, mutmainlik getiren şeyler hayır; sıkıntı veren şeyler ise şer olarak kabul edilir⁵. Bu idrak, kıyamet sürecinde herkesin zerre kadar hayır veya şer işlemişse onu göreceği ilkesiyle de uyumludur⁵. Kuldan bir günah veya kötülük meydana geldiğinde, Allah kalbine bir sıkıntı vererek bunun kötülüğüne ve tövbe etmesi gerektiğine işaret eder⁷. Bu, hayır ve şerrin sadece dışsal olaylar değil, aynı zamanda kalpteki yansımalarıyla da anlaşıldığını gösterir.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9 · s.1662“Hayır ve şer Müsebbib'den erişir. Ey baba, esbâb ve vesâit değildir. &10024; 1554. Hayır ve şer, Müsebbib'den (sebepleri yaratandan) erişir. Ey baba, sebepler v”Oku
- 2Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye · s.214“Gene yukarıdaki cevap gerçekten hiçbir şey ayırmaksızın bütün “enfüsi beden âlemi içinde” de her yönden geçerli midir ? 4. Karşımıza çıkan her türlü eksi – artı”Oku
- 3"Sizin hayır sandığınız şer
- 4Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir · s.175“. ↑ Sizin hayır sandığınız şer; Şer sandığınız şeyde hayır vardı ALLAH (C.C) bilir siz bilmezsiniz. (Bakara/216) ↑ Pure Data ( Pd ), 1990'lı yıllarda etkileşiml”Oku
- 5Namaz Sûreleri (Cilt 1) · s.195“Kim ki zerre kadar hayır işlemişse onu görecektir. Yâni yapılan hiçbir şey kaybolmayacaktır. Kıyâmet sürecinde bu böyle olduğu gibi, dünyadaki yaşam sürecindede”Oku
- 6Reşahât — Aynü'l-Hayât · s.187“Hayır ve şer Allah’tandır. Hayır gördüğümüz şer çıkar. İşte bu yine bizim niyetimize bağlı olan bir hâdisedir. Hayır ve şer Allah’tandır hükmü mutlaka geçerlidi”Oku
- 7Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12 · s.1070““Ey hayr u şerde sen bizim müştrimizsin! &10024; 2907. “Ey hayır ve şerde sen bizim ortağımızsın! 2907. “Ey hayır ve şerde sen bizim yol göstericimizsin! &10024”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.