Hazarât-ı Hamse kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?
Hazarât-ı Hamse kavramı, İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem adlı eserinde özellikle Şîsiyye Fassı ve İshâkiyye Fassı ile ilişkilendirilir. Şîsiyye Fassı, Hazarât-ı Hamse'nin oluşum mantığını "nefes-i Rahmânî" bahsiyle açıklarken, İshâkiyye Fassı ise ârifin bu ilâhî mertebeleri hıfzı ve kalbinin tüm hazarâtı câmi' olması durumunu tafsil eder¹·². Bu beş ilâhî hazret, varlığın Hak'tan halka tedrîcî tenezzülünü ifade eden beş ana mertebedir ve İbn Arabî'nin varlık mertebeleri bağlamında ele alınır³·⁴.
Detaylı cevap
Hazarât-ı Hamse, "beş ilâhî hazret" anlamına gelir ve varlığın Hak'tan başlayıp halka inen beş ana mertebesini ifade eder. Bu mertebeler, İbn Arabî ve ekolü tarafından vücud-ı mutlakın tedrîcî tenezzülü olarak kurulmuştur. Her bir mertebe, bir öncekinin taayyünü veya tezâhürüdür; sıralama yukarıdan aşağıya doğru "tenezzülât", aşağıdan yukarıya doğru ise "urûc" olarak okunur.
Bu kavramın Fusûsu'l-Hikem'deki yeri, özellikle Şîsiyye Fassı ile ilişkilendirilir. Şîsiyye Fassı, Hazarât-ı Hamse'nin oluşum mantığını "nefes-i Rahmânî" bahsiyle açar. Ayrıca, Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde belirtildiği üzere, ârifin bu hazarâtı hıfzı hakkındaki izahât Fusûsu'l-Hikem'deki İshâkiyye Fassı'nda yer alır¹·⁵. Kelime-i İshâkiyye'de bu durum daha da detaylandırılarak, ârifin kalbinin tüm hazarâtı câmi' olması ve bir hazretten gafil olsa bile mutlaka diğer bir hazretin müşâhedesinde olacağı vurgulanır².
Hazarât-ı Hamse'nin mertebeleri şunlardır: Lâ-taayyün (zât-ı sırf, gayb-ı mutlak), Taayyün-i evvel (ahadiyyet), Taayyün-i sânî (vâhidiyyet), Âlem-i ervâh-misâl (mânâ ve sûret berzahı) ve Âlem-i şehâdet (görünür dünya). İbn Arabî, varlık mertebeleri bağlamında Hazarât-ı Hamse'yi gayb-ı mutlak, âlem-i ceberrut, âlem-i melekût, şühûd-u mutlak ve insân-ı kâmil olarak da sınıflandırır⁴. Vücûd, her bir mertebede farklı isimler altında kendini izhar eder⁴. Bu mertebeler, sâlikin yedi nefs mertebesinin aşılmasıyla girilen ve Hakk'a mi'râc yolculuğunun ana bölümünü oluşturan ilâhî huzur katmanlarıdır⁶.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Mesnevî Cilt 5 · Beyit 1016 (s. 274)“Şurrâh-ı kirâm “beş” ta'birini havâss-ı hamseye ve “altı” ta'birini de altı cihete işâret olarak almışlardır. Fakire diğer bir vecih de lâyih olmuştur, o da bud”Oku
- 2Kelime-i İshâkiyye, s. 152“Fakat ârif cemî’-i hazarâtı zabtetmiş ise, ya’ni onun kalbi ıtlâk üzere olup “hazarât-ı hamse”nin kâffesini ihâta etmiş ise, o mahlûk olan 6/42 şeye hazret-i şe”Oku
- 3K1-297
- 4Aşk ve İrfan Yolunda Bir Ömür (Alıntı)“5- Nefs-i râziyye 6- Nefs-i marziyye 7- Nefs-i sâfiye diye adlandırılır. Bu kısımda kişi, “Enfüsî” yani içe dönük çalışmalar yaparak kendini tanımaya başlar. 23”Oku
- 5Mesnevî Cilt 5 · Beyit 1016 (s. 274)“Şurrâh-ı kirâm “beş” ta'birini havâss-ı hamseye ve “altı” ta'birini de altı cihete işâret olarak almışlardır. Fakire diğer bir vecih de lâyih olmuştur, o da bud”Oku
- 6Hazarat-ı Hamse []
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.